Η Άνοιξη που έγινε Χειμώνας

Scroll down to content

Ήταν 19/12/2010 όταν ο Mohamed Bouazizi αυτοπυρπολήθηκε διαμαρτυρόμενος δίνοντας έτσι ένα δυναμικό ξεκίνημα σε ένα τεράστιο κύμα διαδηλώσεων που έλαβαν χώρα στις περιοχές της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, την λεγόμενη Αραβική Άνοιξη. Τα διαμαρτυρόμενα πλήθη είχαν ως κύρια αιτήματα την εγκαθίδρυση δημοκρατικών καθεστώτων, τη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών, την ύπαρξη οικονομικής ελευθερίας αλλά και τη διεκδίκηση βασικών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Σχεδόν οκτώ χρόνια αργότερα τα γεγονότα μας επιβεβαιώνουν ότι καμία αραβική χώρα δεν βρίσκεται σε υψηλότερο επίπεδο (σε οποιονδήποτε τομέα) από ο,τι βρισκόταν στο ξέσπασμα της Αραβικής Άνοιξης (με εξαίρεση ίσως την Τυνησία) και ότι κάποιες χώρες βρίσκονται τώρα στα πρόθυρα κατάρρευσης. Αυτή ακριβώς τη κατάσταση περιγράφει ο όρος «Αραβικός Χειμώνας». Αυτό που έχει  αρκετό ενδιαφέρον είναι να εξετάσουμε ορισμένα από τα αίτια που οδήγησαν αυτό το κίνημα, από τις ευγενείς διεκδικήσεις περί φιλελεύθερης δημοκρατίας στην πλατεία Ταχρίρ στον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία και στη Λιβύη.

Τα περισσότερα από τα κράτη της Β. Αφρικής και της Μ. Ανατολής ήταν ήδη εύθραυστα κράτη στη περίοδο 2010-2011 όπου έχουμε τις πρώτες διαμαρτυρίες (με εξαίρεση βέβαια κάποια κράτη  περισσότερο σταθερά όπως το Ομάν και το Μπαχρέιν). Η μεγάλη πλειοψηφία αυτών των κρατών είχε χαμηλούς δείκτες κοινωνικής συνεκτικότητας και αρκετά ευαίσθητες οικονομίες. Επιπρόσθετα έννοιες όπως νομιμότητα του κράτους και κράτος δικαίου ήταν αρκετά υποτιμημένες. Φυσικά τα παραπάνω αποτελούν αίτια που προκάλεσαν τις εξεγέρσεις αλλά αποτελούν και αίτια που οδήγησαν στον Αραβικό Χειμώνα. Τα κράτη που βγήκαν σχετικά λιγότερο ζημιωμένα ή και σε λίγο καλύτερη κατάσταση ήταν τα κράτη στα οποία οι διαμαρτυρόμενοι, αφού έριξαν το καθεστώς, κατάφεραν να γεμίσουν έγκαιρα και αποτελεσματικά το κενό εξουσίας το οποίο δημιουργήθηκε. Αυτό συνέβη στα κράτη που είχαν, σχετικά πάντα με τα κράτη που ανήκουν στο  ίδιο περιφερειακό σύστημα, την απαραίτητη κοινωνική συνεκτικότητα και δυναμική. O H. Kissinger επισημαίνει πως:

«Στην πράξη η Αραβική Άνοιξη περισσότερο υπογράμμισε παρά ξεπέρασε τις εσωτερικές αντιφάσεις του αραβοϊσλαμικού κόσμου και των μεθόδων που προκρίνονται για την υπέρβασή τους.»

Επανεξετάζοντας τις προθέσεις των αιτημάτων των διαδηλώσεων της Αραβικής Άνοιξης με βάση τα γεγονότα που προέκυψαν μέσα στα σχεδόν οκτώ χρόνια από τις πρώτες διαδηλώσεις μπορούμε να βρούμε κάποια από τα αίτια της έλευσης του Αραβικού Χειμώνα. Στη Συρία οι φωνές των αρχικών διαδηλώσεων καλούσαν σε έναν αγώνα για δημοκρατία ενώ πλέον έχει μετατραπεί σε έναν ξεκάθαρο αγώνα για απόλυτη κυριαρχία, καθώς κάθε πλευρά στοχεύει στην ολοκληρωτική καταστροφή της άλλης δίχως να υπάρχουν φωνές που να επιζητούν κάποιο είδος συμβιβασμού. Η Αραβική Άνοιξη ήταν καταδικασμένη να αποτύχει (τουλάχιστον σε ορισμένες χώρες) από τη στιγμή που οι δυνάμεις που ζητούσαν δημοκρατία πραγματικά επιδίωκαν απόλυτη κυριαρχία. Στους κύκλους της συριακής αντιπολίτευσης υπάρχουν αρκετά στοιχεία σουνιτικού φανατικού ισλαμισμού τα οποία ενδιαφέρονται μάλλον πιο πολύ να επιβάλλουν ένα φονταμενταλιστικό ισλαμιστικό καθεστώς παρά κάποια μορφή αστικής δημοκρατίας.

Μέσα από το χαρακτηριστικό παράδειγμα της Συρίας μπορούμε να κατανοήσουμε τον τρόπο που τα αρχικά ιδεώδη της Αραβικής Άνοιξης παραγκωνίστηκαν ή εξαφανίστηκαν από την σύγκρουση των δυο σημαντικότερων παραδοσιακών φορέων πολιτικής εξουσίας του αραβικού κόσμου, το πολιτικό Ισλάμ και τα στρατιωτικά καθεστώτα. Οι δύο αυτοί φορείς εξουσίας μετέτρεψαν το ντόμινο των διαδηλώσεων σε ένα ντόμινο αιματηρών εμφυλίων συρράξεων και τις κραυγές περί δημοκρατίας σε κραυγές αυταρχισμού και Ισλαμικού εξτρεμισμού, καθώς κανένας από αυτούς τους φορείς δεν μπορεί να συμβαδίσει με την δημοκρατία (με την δημοκρατία όπως την γνωρίζουμε στην Δύση). Από την μια τα στρατιωτικά καθεστώτα είναι από την φύση τους αυταρχικά και από την άλλη τα θεοκρατικά φονταμενταλιστικά καθεστώτα, με την επιβολή του ισλαμικού νόμου, καμία σχέση δεν έχουν με την αστική δημοκρατία. Η βαθιά ριζωμένη, στον αραβικό κόσμο, παράδοση αυτών των δύο τύπων διακυβέρνησης είναι ίσως το μείζων αίτιο της συγκεκριμένης εξέλιξης των γεγονότων από το 2011 μέχρι σήμερα.

Δεν πρέπει βέβαια να ξεχνάμε τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην έλευση του σκληρού αυτού χειμώνα οι περιφερειακές συγκρούσεις. Την αποσταθεροποίηση που προκάλεσε η Αραβική Άνοιξη εκμεταλλεύτηκαν δυνάμεις που στόχευαν στην περιφερειακή ηγεμονία. Το Ιράν και η Σαουδική Αραβία ενεπλάκησαν σε ένα πόλεμο δι’ αντιπροσώπων σε αρκετές χώρες του αραβικού κόσμου με σκοπό την αύξηση της επιρροής τους. Η σύγκρουση των δύο αυτών δυνάμεων συντέλεσε στην όξυνση του φαινομένου του Αραβικού Χειμώνα. Είναι όμως ο κοινωνικός ιστός του αραβικού κόσμου που λόγο της παράδοσης δεν μπορεί (προς το παρόν) να υιοθετήσει κάποιες από τις βασικές δημοκρατικές αρχές και αυτός είναι ο λόγος που η Αραβική Άνοιξη ήταν από την αρχή καταδικασμένη να αποτύχει.

Του Άγγελου Αλιβάνιστου

 

 

Βιβλιογραφία:

1)  http://fundforpeace.org/fsi/

2) Kissinger H. , Παγκόσμια Τάξη. Σκέψεις γύρω από το χαρακτήρα των εθνών και την πορεία της ιστορίας. Μετάφραση Καψάλης Χ., Αθήνα, Εκδοτικός οίκος Α.Α. Λιβάνη, 2014

Advertisements