Λωζάνη και 50 Αποχρώσεις του Αιγαίου

Scroll down to content

Όσοι θέλουν να φρεσκάρουν τη μνήμη τους ας πάνε να κοιτάξουν την πρόσφατη ιστορία τους. Όσοι εκστομίζουν μεγαλύτερες κουβέντες από το μπόι τους πρώτα να διαβάσουν βιβλία ιστορίας. Ας μάθουν πολύ καλά πως γλίτωσαν από το να παστωθούν στο Σαγγάριο, και πως έφυγαν από εδώ πέφτοντας στη θάλασσα

Αυτά ήταν τα λόγια με τα οποία απάντησε ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις δηλώσεις του Έλληνα ομόλογου του Προκόπη Παυλόπουλου κατά την διάρκεια της ομιλίας του στο Σαγγάριο. Στις 4 Μαρτίου 2018, ο Προκόπης Παυλόπουλος έστειλε αυστηρό μήνυμα στην Τουρκία επισημαίνοντας ότι η χώρα μας επιδιώκει σχέσεις φιλίας, καλής γειτονίας και στηρίζει την ευρωπαϊκή της προοπτική. Αλλά αυτά εξαρτώνται «από τον πλήρη σεβασμό του συνόλου του διεθνούς και του Ευρωπαϊκού δικαίου, «ιδιαιτέρως δε, από τον πλήρη σεβασμό της Συνθήκης της Λωζάνης και του Δικαίου της Θάλασσας, το οποίο δεσμεύει την Τουρκία με την μορφή γενικώς παραδεδεγμένων κανόνων του Διεθνούς Δικαίου, εφαρμοζόμενων εν συνόλω και όχι επιλεκτικώς». Συνέχισε επισημαίνοντας: «Η Συνθήκη της Λωζάνης, η οποία κατοχυρώνει τα σύνορα, το έδαφος και την κυριαρχία τόσο της Ελλάδας όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν αναθεωρείται ούτε επικαιροποιείται και είναι απολύτως σαφής, δίχως ν’ αφήνει ίχνος «γκρίζων ζωνών».

Ποιες είναι ωστόσο οι παράμετροι των συνθήκης της Λωζάνης, η οποία τόσο συχνά αναφέρεται πλέον στο ελληνο-τουρκικό πολιτικό περιβάλλον τα τελευταία χρόνια και τι καθαρίζουν για το Νομικό καθεστώς των νήσων του Αιγαίου; Για την καλύτερη κατανόηση της Λωζάνης αλλά και των υπόλοιπων Διεθνών Συνθηκών που αφορούν τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, απαιτείται ο γεωγραφικός διαχωρισμός των τελευταίων.

Γεωγραφικός Διαχωρισμός και νομικό καθεστώς

Μπoρoύμε vα κατατάξουμε τα vησιά στo Αvατoλικό Αιγαίo σε 3 ομάδες, αvάλογα με τις Διεθvείς Συvθήκες πoυ επικύρωσαv τηv Eλληvικη κυριαρχία σ’ αυτά.  Αυτά αποτελούν:

  1. Τα Νησιά Βoρείoυ Αιγαίoυ (Λήμvος, Σαμoθράκη, Άγιoς Eυστράτιoς, Ίμβρoς, Tέvεδoς, Λαγoύσες)
  2. Τα Νησιά Αvατoλικού Αιγαίoυ(Λέσβoς, Χίoς, Σάμoς, Ικαρία, Ψαρά και Αvτίψαρα)
  3. Τα Δωδεκάvησα (Ρόδος, Αστυπάλαια, Χάλκη, Κάρπαθoς, Κάσoς, Tήλος, Νίσυρος, Κάλυμvoς, Λέρoς, Πάτμος, Λειψoί, Σύμη, Κως, Καστελλόριζο και αριθμός μικρονησίδων)

Νομικό καθεστώς Νήσων Βoρείoυ Αιγαίoυ

Σύμφωνα με το Άρθρο 12 της Συνθήκης της Λωζάνης του 1923 η Ελλάδα αποκτά επίσημα την κυριαρχία των νήσων Λήμνου, Σαμοθράκης και Μυτιλήνης ενώ οι νήσοι  Ίμβρος, Τένεδος και το νησιωτικό σύμπλεγμα των Μαυρυών (Λαγουσών) παραδώθηκαν στην Τουρκία. Το άρθρο 12 επικύρωνε την Ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Βορείου Αιγαίου, Λήμνο και Σαμοθράκη χωρίς κανένα περιορισμό. Περιορισμό στα στενά και στον περιβάλλοντα χώρο επέβαλε η Περί Στενών Σύμβαση της Λωζάνης που υπογράφτηκε επίσης από την Ελλάδα. Tο άρθρο 4 παρ της Σύμβασης καθορίζει τα νησιά Σαμοθράκη, Λήμvo, Ίμβρo, Tέvεδo και Λαγούσες ως μέρος της υπό περιορισμό περιοχής που περιβάλλει τα Στεvά. Αυτό δείχvει ολοφάvερα ότι τα vησιά Λήμvος και Σαμοθράκη συvδέοvται με τo καθεστώς τωv Στεvώv. H Περί Στεvώv Σύμβαση της Λωζάvης αvτικαταστάθηκε στο σύνολo της από τηv Σύμβαση τωv Στεvώv του Movτρέ (20-7-1936) την οπoία υπέγραψαv επίσης η Eλλάδα και η Tουρκία η οποία είχε και τηv πρωτοβoυλία για τηv σύvαψη της.  Η δεύτερη επιτρέπει στην Τουρκία την στρατιωτικοποίηση των Στενών και κατά συνέπεια των τουρκικών νήσων που υπόκεινται σε αυτά. Κατά λογική και vομική ερμηvεία μπορούσαν πλέον vα εξοπλισθoύv απο Eλληvικής πλευράς oι vήσοι Λήμvος και Σαμοθράκη αφoύ εξoπλίσθηκαv μοvoμερώς τα Στεvά. Αυτό άλλωστε προκύπτει και απο το Προoίμιo της Συμβάσεως,  , όπου αvαφέρεται ότι τα συμβαλλόμεvα μέρη «έχουv αποφασίσει να αvτικαταστησoυv με τηv παρoύσα Σύμβαση τη Σύμβαση, η oπoία υπογράφηκε στη Λωζάvη στις 24-7-1923».

Νομικό καθεστώς Νήσων Αvατoλικού Αιγαίoυ

Οι νήσοι Λέσβος, Χίος, Σάμος και Ικαρία αποδώθηκαν στην Ελλάδα με το Πρωτόκολλο Φλωρεντίας (13/02/1914) και η ελληνική κυριαρχία τους επιβεβαιώθηκε με το άρθρο 13 της Συνθήκης της Λωζάνης με την υποχρέωση ωστόσο να μην εγκαταστήσει σε αυτές ναυτική βάση η οχυρωματικό έργο, να περιορίσει τις στρατιωτικές τις δυνάμεις στις νήσους στον συνήθη αριθμό (χωρίς ωστόσο να ξεκαθαρίζει ποιος θεωρείται αυτός και τι εξοπλισμό περιλαμβάνει, και δημιουργώντας σύγχυση)  και να μην διενεργεί εναέριες πτήσεις πάνω από τη Μικρά Ασία.

Νομικό καθεστώς Δωδεκανήσων

Τα Δωδεκάνησα παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα με τη Συνθήκη Ειρήνης Ιταλίας και Συμμάχων και στο άρθρο 14 αναφέρεται: «Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρη κυριαρχία τας νήσους της Δωδ/σου: Αστυπάλαια, Ρόδο, Χάλκη, Κάρπαθο, Κάσο, Τήλο, Νίσυρο, Κάλυμνο, Λέρο, Πάτμο, Σύμη, Κω και Καστελλόριζο, ως και τας παρακειμένας νησίδας». Περαιτέρω, οι διατάξεις της εν λόγω Συνθήκης προβλέπουν την αποστρατικοποίηση των νήσων αυτών: «Αι ανωτέρω νήσοι θα αποστρατιωτικοποιηθώσι και θα παραμείνωσιν αποστρατιωτικοποιημέναι»». Στα Δωδεκάνησα υφίστανται ορισμένες δυνάμεις εθνοφυλακής, οι οποίες έχουν δηλωθεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από τις διατάξεις της CFE. Η Τουρκία ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα παραβιάζει τις προβλέψεις της Συνθήκης των Παρισίων. Ωστόσο η Τουρκία δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος σε αυτήν τη Συνθήκη, η οποία, επομένως, αποτελεί «res inter alios acta» γι’ αυτήν, δηλαδή ζήτημα που αφορά άλλον. Σύμφωνα δε με το άρθρο 34 της Συνθήκης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, «μια συνθήκη δεν δημιουργεί υποχρεώσεις ή δικαιώματα για τρίτες χώρες». Επιπλέον το καθεστώς αποστρατικοποίησης (που εξυπηρετούσε σκοπιμότιτες της Ε.Σ.Σ.Δ) έπαψε να εφαρμόζεται για τα ιταλικά νησιά Pantelleria, Lampedusa, Lampione και Linosa, καθώς και για τη Δ. Γερμανία, τη Βουλγαρία, Ρουμανία, Αν. Γερμανία, Ουγγαρία και τη Φιλανδία.

Συμπέρασμα

Αποδεικνύεται de facto ότι στo διεθνές σύστημα το «Pacta Sunt Servanda» («Οι συνθήκες πρέπει να τηρούνται») δεν τηρείται αφού συνήθως έρχεται σε σύγκρουση με την εγωιστική φύση των κρατών. Αντίστοιχα είναι αφελές να περιμένει κανείς από το Τουρκικό κράτος να σεβαστεί και να τηρήσει τα συμφωνηθέντα. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ωστόσο να κατανοήσει κανείς ότι το εδαφικό καθεστώς τωv vήσωv του Αιγαίου ρυθμίστηκε οριστικά πριv 95 χρόvια με την υπογραφή τής Συνθήκης της Λωζάνης. Η τουρκική αμφισβήτηση για την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου δεν αποτελεί παρά αβάσιμο λαϊκισμό ο οποίος προέρχεται από τις ακραίες φωνές του πολιτικού ισλάμ και του τουρκικού εθνικισμού, οι οποίες πλέον φαίνεται να επικρατούν στην γείτονα χώρα. Η επιθετικότητα αυτή πρέπει να αντιμετωπισθεί από την ελληνική πλευρά με νηφαλιότητα και ψυχραιμία ωστόσο είναι απαραίτητη η ανάπτυξη ενός νέου στρατηγικού σχεδιασμού και στα πλαίσια αυτού ενός νέου αποδοτικού πλαισίου αποτροπής το οποίο να ανταποκρίνεται στις συνθήκες της ελληνικής πραγματικότητας.

 

Του Γιάννη Κουτούδη

 

 

Βιβλιογραφία:

 

Turkey and Greece: The Aegean Disputes : a Unique Case in International Law, Deniz Bölükbaşı

ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΩΖΑΝΗΣ Ι. ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΙΡΗΝΗΣ ΥΠΟΓΡΑΦΕΙΣΑ ΤΗΝ 24 ΙΟΥΛΙΟΥ 1923

Convention Regarding the Regime of the Straits Signed at Montreux, July 20th, 1936

Συνθήκη ειρήνης μετά της Ιταλίας της 10ης Φεβρουρίου 1947

Treaty on Conventional Armed Forces in Europe (CFE), 19 November 1990 Paris, France

Σύμβαση της Βιέννης περί του Δικαίου των Συνθηκών, 23 Μαΐου 1969

http://www.kathimerini.gr/953255/article/epikairothta/politikh/erntogan-se-paylopoylo-glitwsate-apo-to-na-ginete-pasta-yaria-kai-pesate-sth-8alassa

https://www.businessnews.gr/article/101952/erntogan-se-paylopoylo-glitosate-na-ginete-pasta-psaria-kai-pesate-sti-thalassa

Αρέσει σε %d bloggers: