Ουκρανία: Ο δρόμος προς τον εμφύλιο

Scroll down to content

Η Ουκρανία ανακηρύχθηκε επίσημα, ως ανεξάρτητο κράτος, στις 24 Αυγούστου 1991. Προηγήθηκε δημοψήφισμα, όπου το 90% των πολιτών ψήφισε υπέρ της ανεξαρτητοποίησής της από την καταρρέουσα τότε, Σοβιετική Ένωση. Το νέο, ανεξάρτητο πλέον, κράτος είχε πολλά προβλήματα να αντιμετωπίσει. Η οικονομία της χώρας ήταν σε δεινή θέση, υπήρχε επιτακτική η ανάγκη για ένα λειτουργικό πολιτικό σύστημα και επιπλέον έπρεπε να διασφαλίσει τις κατάλληλες συνθήκες για την ασφαλή λειτουργία των πυρηνικών όπλων, που είχε κληρονομήσει από το σοβιετικό καθεστώς.

Το ουκρανικό έθνος διαθέτει πολλά κοινά στοιχεία με το ρωσικό, στην κουλτούρα, στη γλώσσα, στον πολιτισμό και έχουν μια μακρά κοινή ιστορία. Ωστόσο, μακροχρόνιες επίσης, αποτελούν και οι διαμάχες τους, καθώς και οι προσπάθειες για τη ρωσοποίησης της Ουκρανίας από τη ρώσικη ηγεσία. Εδώ παρατηρείται ένα από τα κοινά σημεία του σοβιετικού και του τσαρικού καθεστώτος, την προσπάθεια αφομοίωσης των Ουκρανών στον κύριο εθνικό κορμό των Ρώσων. Οι προσπάθειες για τη ρωσοποίηση της Ουκρανίας ξεκινούν με τη συνθήκη του Pereyaslav, το 1654, κατά την οποία η Ουκρανία έγινε ρώσικο προτεκτοράτο, καθώς δε μπορούσε πλέον να βασίζεται στην Υψηλή Πύλη για προστασία από την Πολωνία. Οι προσπάθειες συνεχίστηκαν και εντάθηκαν κατά τη διακυβέρνηση του Πέτρου του Μέγα το 1720 και της Μεγάλης Αικατερίνης το 1764. Ωστόσο, το απόγειο ήρθε με την εφαρμογή του διατάγματος Ems Ukaz, από τον τσάρο Αλέξανδρο II το 1876, το οποίο απαγόρευε τη γραπτή χρήση της ουκρανικής γλώσσας εκτός από την επανεκτύπωση παλαιών εγγράφων.

Μετά την επανάσταση του 1905, το ουκρανικό έθνος κερδίζει το δικαίωμα της γραπτής χρήσης της γλώσσας του, της ψήφου, του ελεύθερου λόγου αλλά και της δημιουργίας στρατιωτικών σωμάτων για την αυτοπροστασία του. Αυτό δεν έμελλε να κρατήσει καθώς με την άνοδο του σοβιετικού καθεστώτος η αυτονομία της Ουκρανίας καταργήθηκε. Πολλά μπορούν να ειπωθούν για τις προσπάθειες ρωσοποίησης της Ουκρανίας από την τσαρική Ρωσία ωστόσο ήταν ήπιες, σε σχέση με τις αισχρές πράξεις που ακολούθησαν. Κύριος εκφραστής της ρωσοποίησης της Ουκρανίας, από την Σοβιετική Ένωση πλέον, είναι ο Στάλιν, ο οποίος προχώρησε την περίοδο 1932-1933 σε μια γενοκτονία του ουκρανικού έθνους. Αυτό το πέτυχε με τη δημιουργία ενός τεχνητού λιμού, κατά τον οποίο πέθαναν 10 εκατομμύρια Ουκρανοί, παρόλο που η Ουκρανία αποτελεί μια πλούσια περιοχή στην παραγωγή σιτηρών. Το όνομα αυτού του λιμού είναι Holodomor  και σημαίνει θάνατος από πείνα στα ουκρανικά. Ο Στάλιν, βέβαια δεν αρκέστηκε σε αυτό και προχώρησε σε μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών δια της βίας στην υπόλοιπη Σοβιετική Ένωση. Υπολογίζεται ότι το 1989 περίπου 6.8 εκατομμύρια Ουκρανοί ζούσαν εκτός της Ουκρανίας στην Σοβιετική Ένωση.

Έχοντας υπόψη αυτό το ιστορικό καταπίεσης δεν είναι καθόλου περίεργο το γεγονός ότι το 90% των Ουκρανών ψήφισε την ανεξαρτησία από τη Σοβιετική Ένωση. Πρώτος πρόεδρος της Ουκρανίας ήταν ο Leonid Kravchuk, που προσπάθησε να ενισχύσει την ανεξαρτησία της Ουκρανίας και να φέρει σε τάξη τη χώρα. Στην προεδρία τον ακολούθησε ο Leonid Kuchma, γνωστός για τη φιλοδυτική του στάση και για τις προσπάθειες να φέρει πιο κοντά την Ουκρανία στη Δύση. Σε αυτό απέτυχε καθώς έγιναν γνωστά σκάνδαλα διαφθοράς από τον ίδιο και την κυβέρνηση του. Κατόπιν αυτού στράφηκε στη Μόσχα για συνεργασία.

Ένα σημαντικό γεγονός της περιόδου αποτελεί το Μνημόνιο της Βουδαπέστη που υπογράφθηκε το 1994. Σε αυτό το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ και η Ρωσία έδωσαν διαβεβαιώσεις στην Ουκρανία για την εδαφική της ακεραιότητα αν παρέδιδε τα πυρηνικά της όπλα. Η Ουκρανία την περίοδο εκείνη ήταν τρίτη χώρα παγκοσμίως σε αριθμό πυρηνικών όπλων καθώς εκεί είχε αποθηκευτεί το 1/3 των πυρηνικών της Σοβιετικής Ένωσης. Αυτή η συμφωνία φυσικά αποδείχτηκε ουτοπική καθώς δε την σεβάστηκε καμιά από τις χώρες που την υπέγραψαν. Η Ρωσία δε σεβάστηκε την εδαφική ακεραιότητα και το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ δε βοήθησαν την Ουκρανία. Ήταν βέβαια ένα φανερό λάθος εξωτερικής πολιτικής, καθώς βασίστηκε στην καλή θέληση της Ρωσίας και δε διέθετε ίχνος ρεαλισμού στη σύλληψη του.

 Στις εκλογές του 2004 για το ποιος θα διαδεχθεί στην προεδρία τον Leonid Kuchma, δυο υποψήφιοι διακρίθηκαν, ο φιλοδυτικός Viktor Yushchenko και ο ρωσόφιλος Viktor Yanukovych. Στις εκλογές νίκησε ο Yanukovych, αλλά αποδείχτηκε πως είχε προβεί σε παραποίηση του εκλογικού αποτελέσματος. Αυτό εξόργισε την κοινή γνώμη, έχοντας μάλιστα νωπή στην μνήμη τα σκάνδαλα διαφθοράς του Kuchma, και ο λαός προχώρησε σε διαμαρτυρίες. Οι διαμαρτυρίες που έμειναν γνωστές ως “Πορτοκαλί Επανάσταση”, είχαν ως αποτέλεσμα το Ουκρανικό Ανώτατο Δικαστήριο να ακυρώσει τις εκλογές και να γίνει επανάληψή τους. Αυτή την φορά νικητής ήταν ο Yushchenko, ο οποίος ωστόσο απέτυχε να πραγματοποιήσει τις προεκλογικές του υποσχέσεις, όπως την φιλελευθεροποίηση του πολιτικού και οικονομικού συστήματος καθώς και την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αποτυχία βοήθησε τον μεγάλο του εχθρό Yanukovych να εκλεγεί πρωθυπουργός στις εκλογές του 2006.

20589242_h27446599

Εδώ πρέπει να γίνει μια αναφορά στο πολίτευμα της Ουκρανίας το οποίο είναι Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, αλλά με αυξημένες αρμοδιότητες στον Πρόεδρο. Η διακυβέρνηση της χώρας “μοιράζεται” μεταξύ του πρωθυπουργού και του προέδρου της χώρας. Αυτό βέβαια οδήγησε στα επόμενα χρόνια σε πολιτική και οικονομική αβεβαιότητα καθώς την εκτελεστική εξουσία ασκούσαν δυο πολιτικοί εχθροί. Την κατάσταση εκμεταλλεύτηκε ο Yanukovych με τη βοήθεια της Ρωσίας. Το 2009, η Ρωσία έκοψε την τροφοδότηση φυσικού αερίου στην Ουκρανία και κατά επέκταση στην Ευρώπη λόγω των χρεών της Ουκρανίας. Αυτό φυσικά επέτεινε το πρόβλημα και στις εκλογές του 2010 ο Yanukovych εκλέχτηκε πρόεδρος. Άμεσα προχώρησε σε εφαρμογή αυταρχικών μέτρων με σκοπό την αύξηση της εξουσίας του, φυλακίζοντας την πρώην πρωθυπουργό Yulia Tymoshenko, γνωστή εχθρό του. Αυτές οι αυταρχικές ενέργειες του δεν έμελλε να κρατήσουν καθώς το 2013 έπειτα από την άρνηση του να υπογράψει συμφωνία συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση οι φιλοδυτικοί πολίτες προχώρησαν ξανά σε διαμαρτυρίες που ονομάστηκαν “Euromaidan”. Το κύμα τον διαμαρτυριών οδήγησε σε επανάσταση το 2014 που ήταν πολύ μεγαλύτερη από αυτή του 2006, με περισσότερους νεκρούς, τραυματίες και με μεγάλες συνέπειες για την χώρα. Ο Yanukovych θα καταφύγει στη Ρωσία εξόριστος και κατηγορούμενος πλέον για προδοσία, η Yulia Tymoshenko θα ελευθερωθεί και θα απαλλαγεί από όλες τις κατηγορίες. Τέλος θα ξεκινήσει ο πόλεμος ανεξαρτησίας του Ντονμπάς και η στρατιωτική επέμβαση της Ρωσίας στην Κριμαία.

Την αστάθεια του “Euromaidan” ακολούθησαν οι εκλογές του 2014 στις οποίες επικράτησε ο Petro Poroshenko, ένας ολιγάρχης με φιλοδυτικές πολιτικές απόψεις. Δεν άργησε να το αποδείξει, καθώς στις 27 Ιουνίου του 2014 υπέγραψε την συμφωνία που είχε αρνηθεί ο Yanukovych. Ο Petro Poroshenko μπορεί να αποδειχτεί ως η σανίδα σωτηρίας για την Ουκρανία, οδηγώντας την στον δρόμο της Δύσης και μέχρις στιγμής έχει δείξει την δυναμικότητα να το πετύχει. Ωστόσο το γεγονός, ότι είναι ένας από τους ολιγάρχες που είναι κομμάτι του προβλήματος της διαφθοράς, καθιστά ελάχιστες τις ελπίδες για λύση αυτού του μακροχρόνιου προβλήματος. Πράγματι, η εξορία του πρώην Γεωργιανού πρωθυπουργού Mikheil Saakashvili, στον οποίο ο Petro Poroshenko είχε δώσει ουκρανική υπηκοότητα και τον έκανε κυβερνήτη της περιοχής της Οδησσού, λόγω των κατηγοριών του Mikheil Saakashvili για διαφθορά, αποτελεί ένα στοιχείο προς αυτήν την κατεύθυνση. Επίσης αφαίρεσε την εξουσία, από τον οργανισμό για την διαμάχη κατά της διαφθοράς που ο ίδιος Petro Poroshenko είχε δημιουργήσει, για μια υπόθεση που αφορά τον πρώην επιτελάρχη του Trump, Paul Manafort. Είναι γεγονός ότι η Ουκρανία ως κράτος έχει περάσει πολλές τρικυμίες, ωστόσο δεν παύει να είναι μια χώρα μεγάλη σε πληθυσμό και μέγεθος με πολλές προοπτικές για την εξέλιξη της. Το αν ο Petro Poroshenko αποδειχτεί ο σωτήρας της Ουκρανίας το πλήρωμα του χρόνου θα το δείξει.

 Του Στέργιου Βακάλη

Βιβλιογραφία:

http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CR%5CU%5CRussification.htm

https://www.theguardian.com/world/2014/jun/09/-sp-post-soviet-world-need-to-know-ukraine

http://www.bbc.com/news/blogs-echochambers-26676051

https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/03/09/maps-how-ukraine-became-ukraine/?utm_term=.c5e7cc8d2ee0

http://www.bbc.com/news/world-europe-18010123

http://www.worldaffairsjournal.org/article/ukraine-example-nuclear-disarmament-doesn’t-pay

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s