Μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τη διεθνή αλλά και την ατομική ασφάλεια των πολιτών, στις μέρες μας, είναι το Διεθνικό Οργανωμένο Έγκλημα. Το Δ.Ο.Ε. μπορεί να έχει πολλές μορφές και πεδία δράσης, όπως διακίνηση ναρκωτικών, πειρατεία, διακίνηση οργάνων, εμπορία ανθρώπων και ηλεκτρονικό έγκλημα. Το εμπόριο ναρκωτικών φαίνεται να φέρνει το ένα πέμπτο από τα συνολικά κέρδη του οργανωμένου εγκλήματος, κάτι που καθιστά το εμπόριο ναρκωτικών ένα από τα πιο σημαντικά πεδία δράσης του Δ.Ο.Ε. καθώς και ένα από τα πιο κερδοφόρα. Ένα άλλο γεγονός, που προάγει την διακίνηση και το εμπόριο ναρκωτικών σε μείζον ζήτημα της διεθνούς ασφάλειας είναι ότι αυτό συνδέεται, σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, με διάφορες άλλες εγκληματικές δραστηριότητες όπως το ξέπλυμα μαύρου χρήματος, το παράνομο εμπόριο όπλων, την τρομοκρατία και άλλα βίαια εγκλήματα όπως φόνος, ληστεία εγκλήματα κατά τις ιδιωτικής και δημόσιας περιουσίας και κατά τις δικαιοσύνης.

Το εμπόριο ναρκωτικών, ως κομμάτι του Δ.Ο.Ε. είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, άρρηκτα συνδεδεμένο με φορείς οικονομικής και πολιτικής εξουσίας (κρατικός μηχανισμός, πολιτικές και οικονομικές ελίτ). Αυτό παρατηρείτε πιο πολύ στα λεγόμενα κράτη μαφίες όπως η Βενεζουέλα, το Περού και άλλα κράτη της Λατινικής Αμερικής όπου το εμπόριο ναρκωτικών αποτελεί κύριο μέσω απόκτησης πολιτικής επιρροής και οικονομικής ισχύος. Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το εμπόριο ναρκωτικών σε αυτές τις χώρες δεν είναι ανοιχτό προς εκμετάλλευση μόνο από τις ελίτ αλλά και από τον ευρύτερο πληθυσμό. Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού σε αυτές τις χώρες ασχολείται ενεργά με την παραγωγή, διακίνηση και εμπορία ναρκωτικών και από αυτές τις δραστηριότητες αντλεί το εισόδημά του. Το μεγάλο παράδοξο, τουλάχιστον για κάποιους από μας, είναι ότι το γεγονός της μη κατάρρευσης αυτών των κρατών, που στις περισσότερες περιπτώσεις είναι εύθραυστα και αποτυχημένα κράτη, οφείλετε στην ενασχόληση ενός σημαντικού ποσοστού του πληθυσμού με το εμπόριο ναρκωτικών. Σε εύθραυστα και αποτυχημένα κράτη όπως το Αφγανιστάν, η Μιανμάρ, η Βενεζουέλα και το Περού η κοινωνική συνοχή (όσο αυτή υπάρχει) και η οικονομική επιβίωση των πολιτών βασίζεται στο εμπόριο ναρκωτικών αλλά και σε άλλες εγκληματικές ενέργειες ανάγοντας την συνέχιση και την εξάπλωση αυτών των ενεργειών σε ένα είδος εθνικού συμφέροντος καθώς η διακοπή, ή έστω και ο περιορισμός αυτών, χωρίς τις κατάλληλες πολιτικές ενέργειες και μεταρρυθμίσεις, θα μπορούσε να αποβεί μοιραία για τα κράτη αυτά.

Παρά τα οφέλη που προκαλεί για τους πολίτες των εύθραυστων κρατών, μέσω της σκιώδους οικονομίας, το εμπόριο ναρκωτικών, είναι σημαντικό να τονίσουμε τα καταστρεπτικά αποτελέσματα που αυτό έχει και για τα κράτη αυτά αλλά και για τα ανεπτυγμένα κράτη της Δύσης που συνήθως είναι οι μεγάλες αγορές και ο τόπος κατάληξης του συντριπτικά μεγαλύτερου ποσοστού των παράνομων ουσιών. Εκεί που το εμπόριο ναρκωτικών ανθίζει, ανθίζουν μέσα από αυτό και άλλες εγκληματικές πράξεις όπως αναφέρθηκε και παραπάνω. Η άνθιση αυτή της γενικής εγκληματικότητας έχει αρνητικές επιδράσεις στην νόμιμη οικονομία και ζημιώνει το επιχειρηματικό περιβάλλων, καθυστερώντας με αυτών τον τρόπο την ανάπτυξη. Ένα άλλο καταστρεπτικό αποτέλεσμα είναι η τεράστια πίεση που ασκεί το εμπόριο ναρκωτικών στα διάφορα κρατικά όργανα τα όποια για να περιορίσουν το εν λόγο εμπόριο χρειάζονται διπλάσιους πόρους (οικονομικούς και ανθρώπινους). Αυτή η επίπτωση υπάρχει βέβαια κατά κύριο λόγο στα ανεπτυγμένα κράτη όπου τα ναρκωτικά καταναλώνονται . Στα κράτη μαφίες η πίεση αυτή στους κυβερνητικούς θεσμούς δεν υφίσταται καθώς το κράτος ταυτίζεται σε μεγάλο βαθμό με το εμπόριο ναρκωτικών. Σημαντικές είναι και οι συνέπειες για τα άτομα καθώς η άνθιση του εμπορίου ναρκωτικών οδηγεί στην δημιουργία μιας μεγάλης αγοράς στην οποία υπάρχει εύκολη πρόσβαση. Αυτή η εύκολη πρόσβαση οδηγεί με την σειρά της σε αύξηση του ποσοστού των τοξικομανών, κάτι που είναι ζημιογόνο, όχι μόνο σε ατομικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο οικογένειας και κοινωνίας. Για τα κράτη καταναλωτές το εμπόριο ναρκωτικών είναι ένα αρκετά σημαντικό πρόβλημα που επιδέχεται όμως λύσης. Για τα εύθραυστα κράτη, τα κράτη μαφίες, και γενικά τα κράτη παραγωγούς και διακινητές το πρόβλημα είναι λίγο πιο περίπλοκο. Η ύπαρξη του εμπορίου ναρκωτικών, για τα κράτη αυτά, αποτρέπει την περαιτέρω κατάρρευση αλλά ταυτόχρονα καταρρίπτει κάθε ελπίδα για ανάπτυξη και ομαλή σταθερότητα.

Η κοκαΐνη και η ηρωίνη είναι τα δυο προϊόντα που κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο στην διεθνή αγορά ναρκωτικών (με εξαίρεση ίσως την κάνναβη). Είναι γόνιμο να εστιάσουμε στις περιοχές όπου αυτά τα προϊόντα παράγονται, διακινούνται και καταναλώνονται για να μπορέσουμε να καταλάβουμε λίγο καλύτερα το πρόβλημα του διεθνούς εμπορίου ναρκωτικών, το ποιες χώρες επηρεάζει περισσότερο και πώς.

Περί κοκαΐνης

Η παραγωγή

8Hl9j968OWO5xcuam7BwnYACaFEHylekwOUiQLlvRtc

Η κοκαΐνη παράγεται κατά κύριο λόγο στην Λατινική Αμερική, με την Κολομβία, το Περού και την Βολιβία να δεσπόζουν σε αυτήν την παραγωγή. Η ετήσια παγκόσμια παραγωγή κοκαΐνης, για το 2015, υπολογίζεται ότι είναι περίπου 1.225 τόνοι με την καλλιέργεια να αυξάνεται συνεχώς από το 2013 ως το 2015. Η Κολομβία έχει την συντριπτική πρωτιά στην παραγωγή κοκαΐνης, καλλιεργώντας 100.000 εκτάρια που αντιστοιχούν περίπου σε 400 τόνους κοκαΐνης (2015). Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της κυβέρνησης Σάντος για περιορισμό της παραγωγής κοκαΐνης και την ειρηνευτική συμφωνία με την FARC (που ήταν προστάτης των παραγωγών και εμπόρων κοκαΐνης στην Κολομβία), το 2016 υπήρξε το έτος με την μεγαλύτερη σοδειά κοκαΐνης. Το γεγονός αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στην αύξηση της ζήτησης κοκαΐνης στις Η.Π.Α. και στις αποτυχημένες (και ελλιπής) προσπάθειες της κυβέρνησης για περιορισμό των καλλιεργειών. Στο Περού η καλλιέργεια υπολογίζετε γύρω στα 40.300 εκτάρια και το ποσοστό παραγωγής κοκαΐνης στην χώρα μειώθηκε κατά 35% τη περίοδο 2010-2015. Αυτή η πτώση οφείλετε μάλλον στη στροφή αρκετών καλλιεργητών σε εναλλακτικές φυτείες. Στην Βολιβία από το 2005 έως το 2015 η καλλιέργεια κοκαΐνης διπλασιάστηκε από 6.000 εκτάρια σε 11.000.

Η διακίνηση

Τα δίκτυα διακίνησης είναι ίσως το πιο σημαντικό κομμάτι που πρέπει να αποκωδικοποιηθεί στα πλαίσια του πολέμου κατά των ναρκωτικών. Το μεγαλύτερο δίκτυο διακίνησης της κοκαΐνης που καταλήγει στην Βόρεια Αμερική ξεκινά από την Κολομβία (χώρα παραγωγός) και περνώντας μέσα από τα κράτη της Κεντρικής Αμερικής καταλήγει στο Μεξικό όπου και καταναλώνεται ένα, όχι αμελητέο, ποσοστό αυτής. Μέσω τον μεξικανικών καρτέλ, η κοκαΐνη, περνά στις μεγάλες αγορές των Η.Π.Α. και του Καναδά. Φυσικά η κοκαΐνη που καταλήγει στην Βόρεια Αμερική δεν προέρχεται μόνο από την Κολομβία αλλά και από τις άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής που παράγουν. Επίσης το παραπάνω δίκτυο δεν είναι το μοναδικό που διακινεί στις Η.Π.Α.. Ένα άλλο δίκτυο διακίνησης προς την Βόρεια Αμερική περνά μέσα από την Καραϊβική, είτε ανοιχτά της θάλασσας, είτε μέσω νησιών (Τζαμάικα). Η κοκαΐνη της Λατινικής Αμερικής φτάνει και στην Ευρώπη, συνήθως από θάλασσα με αποστολές εμπορευματοκιβωτίων που διασχίζουν τον Ατλαντικό. Καθόλου αμελητέα δεν είναι τα δίκτυα που περνούν από την Βραζιλία και ταξιδεύουν μέσω του Ατλαντικού για να φτάσουν στην Βόρεια και Νότια Αφρική. Αφού η κοκαΐνη φτάσει στην Αφρική διακινείτε, μέσα από άλλα δίκτυα, για να καταλήξει πάλι στην Ευρώπη, η οποία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη,μετά τις Η.Π.Α., αγορά του προϊόντος. Αυτό που έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια στην διακίνηση της εν λόγο ουσίας είναι το γεγονός ότι αυτή επεκτείνεται προς ανατολάς. Πλέον αυξάνεται η σημασία διάφορων περιοχών όπως η Νοτιοδυτική Ασία με την Ινδία και το Πακιστάν να κατέχουν όλο και μεγαλύτερο ρόλο στο εμπόριο κοκαΐνης. Η Κίνα από την άλλη φαίνεται να είναι μια ανερχόμενη αγορά για το συγκεκριμένο προϊόν και λόγο του πληθυσμού της θα μπορούσε να γίνει και μια αρκετά κερδοφόρα αγορά.

Περί οπίου 

Η παραγωγή

unodc responses to annual report questionnaire and individual drug seizure database

Η παγκόσμια ποσότητα παραγόμενου οπίου ανήλθε σε 6.380 τόνους το 2016, από τους οποίους 4.300 τόνοι μετατρέπονται σε ηρωίνη. Η ηρωίνη που παράγεται από την μετατροπή αυτή υπολογίζεται σε 448 τόνους ενώ η υπόλοιπη ποσότητα (2.080 τόνοι) πωλείται ως ακατέργαστο όπιο στην αγορά. Η παγκόσμια ποσότητα σε τόνους αντιστοιχεί σε μια καλλιέργεια 304.800 εκταρίων, από αυτά 201.000 εκτάρια βρίσκονται στο Αφγανιστάν όπου και παράγονται τα δύο τρίτα της παγκόσμιας ποσότητας οπίου. Τα ναρκωτικά αφγανικής προέλευσης ευθύνονται για πάνω από 10.000 θανάτους σε Ευρώπη και Αμερική. Η κατάσταση που επικρατεί στο Αφγανιστάν καθιστά την χώρα μέγιστη απειλή για την διεθνή ασφάλεια και ειρήνη. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η τεραστίων διαστάσεων παραγωγή οπίου, αλλά και οι τρομοκρατικές οργανώσεις (ταλιμπάν) που προστατεύουν, συντηρούν και ενθαρρύνουν την εν λόγο παραγωγή. Οι ταλιμπάν μέσω της παραγωγής και διακίνησης οπιούχων μπορούν να συντηρούν οικονομικά τα στρατόπεδα εκπαίδευσης νέων τρομοκρατών και να διεξάγουν τις τρομοκρατικές τους ενέργειες.
Σημαντική είναι και η παραγωγή οπίου στην νοτιοανατολική Ασία με την Μιανμάρ να πρωταγωνιστεί. Με έκταση παραγωγής οπίου 55.000 εκτάρια το 2015 η Μιανμάρ έχει την δεύτερη θέση στην παραγωγή οπίου. Σημαντική παραγωγή υπάρχει και στο Λάος με καλλιέργεια 5.700 εκταρίων. Η καλλιέργεια παπαρούνας είναι μια από τις λύσεις που επιλέγουν οι φτωχοί αγρότες στην περιοχή του “Χρυσού Τριγώνου” για να επιβιώσουν. Η περιοχή αυτή βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια σε αστάθεια και όλες οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις αποτυγχάνουν. Εκτός από την κατάσταση της περιοχής, ένας άλλος παράγοντας που προκαλεί αύξηση της καλλιέργειας οπίου είναι η αυξημένη περιφερειακή ζήτηση που κάνει ακόμα πιο ελκυστική την ενασχόληση με την συγκεκριμένη δραστηριότητα. Επίσης, καθόλου αμελητέα δεν είναι η παραγωγή στη Λατινική Αμερική με πρωταγωνιστή το Μεξικό, οπού βρίσκεται η τρίτη μεγαλύτερη έκταση καλλιέργειας οπίου που υπολογίζεται στα 26.100 εκτάρια. Μία μικρή παραγωγή οπίου υπάρχει και στην Κολομβία και στην Γουατεμάλα.

Η διακίνηση

Για το όπιο που παράγεται στο Αφγανιστάν υπάρχουν τρεις κύριοι δρόμοι- δίκτυα διακίνησης. Οι κατασχέσεις οπιούχων σε αυτές τις περιοχές υπολογίστηκε στο 75% των παγκόσμιων κατασχέσεων ηρωίνης και μορφίνης (2015). Πρώτον έχουμε το Βαλκανικό δρόμο ο οποίος περνά μέσα από το Ιράν, την Τουρκία και την Βουλγαρία για να καταλήξει στις αγορές της Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης. Στο πλαίσιο του Βαλκανικού δρόμου υπάρχει και ένα δίκτυο το οποίο διακινεί στην Κεντρική Ευρώπη μέσω της περιοχής του Καυκάσου(Γεωργία, Ρωσία, Ουκρανία). Το Ιράν έχει κομβικό ρόλο καθώς το σύνολο των αφγανικών οπιούχων που διακινούνται στο Βαλκανικό δίκτυο περνούν μέσα από τη χώρα. Μπορεί το Ιράν να μείωσε την εγχώρια ζήτηση ναρκωτικών αλλά θα κατέχει σημαντικό ρόλο, στο διεθνές εμπόριο αυτών, όσο υποθάλπει τρομοκρατικές οργανώσεις. Δεύτερον έχουμε τον Βόριο δρόμο από όπου περνά το όπιο που θα καταλήξει στην Ρωσία, επίσης μια μεγάλη αγορά του συγκεκριμένου προϊόντος. Αυτός ο δρόμος περνά μέσα από το Τατζικιστάν, το Ουζμπεκιστάν και άλλες χώρες της Κεντρικής Ασίας ( Κιργκιστάν, Τουρκμενιστάν) για να καταλήξει στο Καζακστάν και κυρίως στην Ρωσία. Τέλος έχουμε τον Νότιο δρόμο που αποτελεί και των πιο περίπλοκο εκ των τριών. Το όπιο που ταξιδεύει μέσω αυτού του δρόμου καταλήγει και πωλείται σε πάρα πολλές αγορές. Αυτές περιλαμβάνουν τις Η.Π.Α., των Καναδά, την Ευρώπη και την Αυστραλία. Σημαντικές περιοχές διακίνησης αλλά και πώλησης και κατανάλωσης που υπάγονται σε αυτόν τον δρόμο είναι η Νότια και Νοτιοανατολική Ασία με πρωταγωνιστές το Πακιστάν και την Ινδία, η Ανατολική, Νότια και Δυτική Αφρική καθώς αμελητέο δεν είναι το δίκτυο που περνά από τις χώρες του κόλπου.

Στην περίπτωση των οπιούχων που παράγονται στη Μιανμάρ και στο Λάος τα δίκτυα δεν είναι τόσο περίπλοκα. Δεδομένου ότι η παραγωγή αυτών των χωρών έχει ως στόχο την περιφερειακή ζήτηση μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι οι προσοδοφόρες αγορές είναι η Κίνα και η Ωκεανία (κυρίως η Αυστραλία). Στην περίπτωση της γειτονικής, με την Μιανμάρ, Κίνας τα οπιούχα ταξιδεύουν χωρίς να χρειαστεί η διακίνησή τους μέσω τρίτων χωρών. Από την άλλη, στην περίπτωση της Αυστραλίας, υπάρχει ένα, σχετικά πάντα, μικρό δίκτυο το οποίο περνά μέσα από την Ινδονησία και άλλες χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας για να καταλήξει στην Ωκεανία. Σχετικά με την παραγωγή στο Μεξικό και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής ο μεγάλος στόχος, που είναι και ο καταλυτικός παράγοντας που διαμορφώνει τα δίκτυα, είναι ένας, η αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών. Σχεδόν το σύνολο της μεξικανικής παραγωγής διακινείτε μέσω των συνόρων στις Η.Π.Α. όπου και καταναλώνεται. Όσων αφορά άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής η αγορά των Η.Π.Α. παραμένει ο μεγάλος στόχος. Παρ’ όλα αυτά η Κολομβία δεν διακινεί μόνο εκεί αλλά και στις χώρες της Νότιας Αμερικής συνήθως μέσω Περού.

Κάποια συμπεράσματα

Το διεθνές εμπόριο ναρκωτικών αποτελεί, ως κομμάτι του Δ.Ο.Ε., μια από της μεγαλύτερες απειλές για την διεθνή ειρήνη, ευημερία και ασφάλεια. Το εμπόριο ναρκωτικών και οι συνθήκες που αυτό αναπόφευκτα προκαλεί βλάπτουν την νόμιμη επιχειρηματική δραστηριότητα και καθιστούν δύσκολη την οικονομική ανάπτυξη στις περιοχές όπου αυτό ανθίζει. Έτσι οδηγούμαστε σε αρνητικά αποτελέσματα για την κοινωνική ευημερία καθώς αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την οικονομική ανάπτυξη. Φυσικά το μέγεθος του προβλήματος δεν μας το δίνουν οι αριθμοί που εκφράζουν οικονομικά μεγέθη αλλά οι αριθμοί που εκφράζουν τους ανά χώρα θανάτους που οφείλονται στην χρήση ναρκωτικών αλλά και γενικά στο εμπόριο ναρκωτικών (λόγο των άλλων εγκλημάτων που συνοδεύουν το εμπόριο ναρκωτικών).

Η μέγιστη απειλή για την διεθνή ασφάλεια όμως είναι άλλη. Το διεθνές εμπόριο ναρκωτικών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέσα που οι τρομοκρατικές οργανώσεις χρησιμοποιούν για την συντήρησή τους. Η Χεζμπολάχ, οι Ταλιμπάν και το Ισλαμικό Κράτος αντλούν από το Δ.Ο.Ε. τους πόρους για να διαδώσουν τον τρόμο και ίσως, σε ορισμένες περιοχές, να επιβάλουν τον μεσαίωνα τους. Οι συνάντηση και συνεργασία, μέσω του εμπορίου ουσιών, διαφόρων τρομοκρατικών οργανώσεων, από την άλλη, μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα όψη της τρομοκρατίας που δημιουργεί νέους (και σημαντικότερους) κινδύνους για την διεθνή ασφάλεια. Εάν μεμονωμένες τρομοκρατικές οργανώσεις μπορούν να δημιουργήσουν την τραγωδία της 11ης Σεπτεμβρίου και το χάος των πρόσφατων τρομοκρατικών χτυπημάτων στην Ευρώπη τότε οργανωμένες αποτελούν έναν φρικτό εφιάλτη. Έναν εφιάλτη από τον οποίο πρέπει να τα θιγόμενα μέρη να ξυπνήσουν γρήγορα, έστω και με την βία.

 

Του Άγγελου Αλιβάνιστου

 

Βιβλιογραφία

Κράτος και Οργανωμένο Έγκλημα, Δρακόπουλος Λευτέρης

Ζητήματα Ασφάλειας στην Νέα Τάξη Πραγμάτων, Μπόση Μαίρη

Η άνθιση της κόκας στην Κολομβία: Πίσω από την αποτυχία να εξαλειφθεί η καλλιέργεια, Ivan Briscoe, άρθρο δημοσιευμένο στο Foreign Affairs

Πως το Ιράν κέρδισε τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών: Μαθήματα για την καταπολέμηση του αφγανικού εμπορίου ναρκωτικών, Amir A. Afkhami, άρθρο δημοσιευμένο στο Foreign Affairs

Τα κράτη – μαφίες: Το οργανωμένο έγκλημα αναλαμβάνει καθήκοντα, Moises Naim, άρθρο δημοσιευμένο στο Foreign Affairs

http://fundforpeace.org/fsi/

http://www.unodc.org/unodc/en/drug-trafficking/index.html

http://www.unodc.org/wdr2017/field/Booklet_3_Plantbased.pdf

https://www.europol.europa.eu/crime-areas-and-trends/crime-areas/drug-trafficking/cocaine-and-heroin

europol review 2016 – April 2017

https://www.europol.europa.eu/crime-areas-and-trends/crime-areas/drug-trafficking

Αρέσει σε %d bloggers: