Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, η οποία σήµανε το τέλος της ψυχροπολεµικής περιόδου αλλά και της ισορροπίας του διπολικού κόσµου, είχε ως αποτέλεσµα τον περιορισµό της δράσης του ρωσικού παράγοντα και ειδικότερα της δράσης των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων σε περιφερειακό και µόνο επίπεδο.

Η διακυβέρνηση του Βλαντιμίρ Πούτιν από το 2000 µέχρι σήµερα, οδήγησε τη Ρωσία σε (φαινομενική) οικονοµική ανάπτυξη, στην ανάκτηση σε μεγάλο βαθμό της στρατιωτικής αίγλης της ψυχροπολεμικής περιόδου και στην δημιουργία αυτοπεποίθησης ότι η χώρα μπορεί πλέον να διαδραματίσει έναν σηµαντικό ρόλο σε ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον. Η Ρωσία τα τελευταία χρόνια, µε αρχή τη στρατιωτική επέµβαση στη Γεωργία το 2008, ξαφνιάζει διαρκώς το ∆υτικό κόσµο µε µια ορθολογική παράλληλη χρήση σκληρής και ήπιας ισχύος.


Καύκασος

Caucasus_regions_map2

Η περιοχή του Καυκάσου και της Κασπίας θάλασσας υπήρξε και συνεχίζει να αποτελεί πεδίο ανταγωνισμών ανάμεσα σε περιφερειακούς και παγκόσμιους δρώντες για πολλούς αιώνες. Τόσο ο Βόρειος Καύκασος (Ομοσπονδιακά υποκείμενα της Ρωσίας τα οποία περιλαμβάνουν την Τσετσενία, το Νταγκεστάν, το Καμπαρντίνο – Μπαλκάρια, την Βόρεια Οσετία, την Αντιγκέα, την Ινγκουσετία και τα Καρατσάι – Τσερκεσία) όσο και ο Νότιος Καύκασος (Τα ανεξάρτητα μετα-σοβιετικά κράτη της Γεωργίας, της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν) διακατέχονται απο μία πληθώρα φυλετικών, θρησκευτικών και εθνικών συγκρούσεων. Λόγω των στενών δεσμών μεταξύ των πληθησμών και απο τις δύο μεριές των Ρωσικών συνόρων, η αστάθεια σε περιόχες του Νότιου Καύκασου έχει απευθείας αντίκτυπο στην ασφάλεια της Ρωσικής Ομοσπονδίας, και αντίθετα. Για την Μόσχα, η περιοχή έχει διπλό ενδιαφέρον: πρώτον, ως πηγή αστάθειας που συνδέεται με την σύγκρουση που ξεκίνησε στην Τσετσενία και εξαπλώθηκε σε άλλες Μουσουλμανικές περιοχές του Βόρειου Καυκάσου και δεύτερον ως περιοχή συγκρουόμενων φιλοδοξιών των πλέων ανεξάρτητων κρατών.


Τα αίτια

Η φιλο-δυτική «Επανάσταση των Τριαντάφυλων» και η άνοδος του Μιχαήλ Σαακασβίλι στην προεδρεία της Γεωργίας αποτέλεσε σημείο καμπής για τις Ρωσσο-Γεωργιανές σχέσεις αλλά και για την ευρύτερη εξωτερική πολιτική της Γεωργίας. Η Ρωσία ήδη από το 2000 αντιμετωπίζει την επέκταση του ΝΑΤΟ προς την ανατολή ως μια απο τις κυριοτερες απειλές για την εθνική της ασφάλεια όπως αυτή διατυπώνεται σε προεδρικό διάταγμα του 2000. Η επιδίωξη του Σαακασβίλη για μια γρήγορη ένταξη στη Βορειατλαντική Συμμαχία, με απότερο στόχο αυτής την αντιμετώπιση της ρωσικής παρεμβατικότητας, θεωρήθηκε από την την Μόσχα ως σημαντικός κίνδυνος. Παράληλα, η Αμερικανική υποστήριξη στο πέρασμα του αγωγού Μπακού-Τυφλίδα-Τσεϊχάν απο τη Γεωργία, με πιθανό στόχο την στήριξη της φιλοδυτικής γραμμής της Τυφλίδας, σε συνδιασμό με τις επαναστάσεις, εναντίον φιλο-ρωσικών καθεστώτων, που προκλήθικαν σε άλλα μετα-σοβιετικά κράτη (η «Πορτοκαλή Επανάσταση» στην Ουκρανία, η «Επανάσταση των Τουλιπών» στην Κυργιζία και η εξέγερση στην Αντιγιόν στο Ουζμπεκιστάν), και οι οποίες είχαν τη στήριξη των ΗΠΑ, τροφοδότησαν το αφήγημα στο Κρεμλίνο πως η προώθηση της δημοκρατίας απο την διακυβέρνηση Μπους αποτελούσε κάλυμμα για την εξάπλωση της αμερικανικής επιρροής γύρω από τα σύνορα της Ρωσίας.


Η σύγκρουση

Η Μόσχα χρησιμοποίησε παραδοσιακά τις «παγωμένες συγκρούσεις» ως εργαλείο για την αποτροπή των μετα-σοβιετικών κρατών (στη Γεωργία καθώς και στη Μολδαβία και στο Αζερμπαιτζάν) από το να εισέλθουν στην Ε.Ε. ή στο ΝΑΤΟ, καθώς αυτά αποτρέπουν είσοδο κρατών με μη επιλυμένες εδαφικές διαφορές. Ήδη από το 1990 η Ρωσία έπαιζε το ρόλο της ειρηνευτικής δύναμης (πλαίσια της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών) υποστήριζοντας έτσι τις αποσχιστικές δυνάμεις τις Γεωργίας και δηλητηριαζοντας την γεωργιανή στάση προς τη Ρωσία.

Η Αμπχαζία και η Νότια Οσετία διεκδικούσαν την ανεξαρτησία τους ήδη από τη δεκαετία του ’80. Παρόλα αυτά και οι δύο συμπεριλήφθηκαν στα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα της Γεωργίας με αποτέλεσμα να ανακηρύξουν ντε φάκτο την ανεξαρτησία τους σχηματίζοντας μάλιστα και κυβερνήσεις. Πολεμικές συγκρούσεις ξέσπασαν μεταξύ Γεωργίας- Ν. Οσετίας – Αμπχαζίας, οι οποίες κατέστησαν τη Ρωσία κεντρικό συνομιλητή. Τελικά επετεύχθη εκεχειρία, οι δύο περιοχές παρέμειναν τυπικά στο κράτος της Γεωργίας με de facto αυτονομία, ενώ αναπτύχθηκε μικρή δύναμη Ρώσων, Γεωργιανών και Οσετών κυανοκράνων, για να επιτηρεί την εύθραυστη ειρήνη.

Ο πρόλογος της ένοπλης σύρραξης του Αυγούστου του 2008 γράφτηκε πολύ μακριά από την περιοχή, στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Όταν οι δυνάμεις των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ επέβαλαν δια των όπλων την απόσχιση του Κοσσόβου από την Σερβία, το 1999, η Ρωσία, παραπαίουσα από την διακυβέρνηση Γιέλτσιν, δεν αντέδρασε ουσιαστικά, αν και το γόητρό της είχε τρωθεί σημαντικά. Όταν όμως οι ΗΠΑ και άλλες χώρες της Δύσης αναγνώρισαν μονομερώς την de jure ανεξαρτησία του Κοσσόβου, στις αρχές του 2008, η Ρωσία είχε ανακτήσει μεγάλο μέρος της ισχύος της. Ο τότε πρόεδρος Πούτιν, προειδοποίησε ότι μπορούσε να αποτελέσει προηγούμενο για ανεξαρτητοποιήσεις άλλων περιοχών, όπως η Αμπχαζία και η Ν.Οσετία. Τα τοπικά κοινοβούλια, ανακήρυξαν μονομερώς την ανεξαρτησία τους και ζήτησαν από τη Ρωσία την αναγνώρισή τους. Η Δούμα απεύθυνε ανάλογο αίτημα στο Κρεμλίνο.

Από τον Ιούλιο του 2008 είχε κλιμακωθεί η ένταση μεταξύ Οσέτιων αυτονομιστών και Γεωργιανών δυνάμεων ασφαλείας. Στις 7 Αυγούστου οι αντίπαλοι συμφώνησαν σε εκεχειρία και διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα της Μόσχας. Λίγες ώρες αργότερα, ο γεωργιανός στρατός βομβάρδιζε με πυροβολικό, όλμους και πυραύλους τύπου Grad την πρωτεύουσα Τσχινβάλι της Ν.Οσετίας. Η Ρωσία απάντησε με μία ευρείας κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση, σχεδιασμένη από καιρό, κάνοντας επίδειξη ισχύος. Μεγάλος αριθμός τεθωρακισμένων και πεζικού εισέβαλλε στο έδαφος της Ν.Οσετίας και συγκρούστηκε με το γεωργιανό στρατό για τον έλεγχο του Τσχινβάλι. Ταυτόχρονα, βομβάρδισε από αέρος όλες τις σημαντικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις της χώρας, καθώς και τις πόλεις Γκόρι και Σοχούμι, τα λιμάνια του Μπατούμι και του Πότι και άλλους στόχους στρατηγικής σημασίας, ακόμα και στα περίχωρα της Τιφλίδας. Τέλος, ο ρωσικός στόλος, ορμώμενος από το ουκρανικό λιμάνι της Σεβαστούπολης, απέκλεισε τη χώρα από θάλασσα, ενώ βύθισε την γεωργιανή τορπιλάκατο που προέβαλε αντίσταση. Μέχρι τις 9 Αυγούστου οι ρωσικές δυνάμεις ελέγχουν ολόκληρη τη Ν.Οσετία

Την επομένη, η Τιφλίδα διέταξε τις δυνάμεις της να αποχωρήσουν από τη Ν.Οσετία. Στις 11 Αυγούστου, ο ρωσικός στρατός προέλασε στο έδαφος της Γεωργίας, στο Γκόρι κοντά στην Ν.Οσετία και στο Σενάκι κοντά στην Αμπχαζία. Βομβαρδίστηκαν προάστια της Τιφλίδας, καθώς και το διεθνές αεροδρόμιο της πόλης. Οι δύο πλευρές αποδέχονται την πρόταση της Γαλλικής προεδρίας της Ε.Ε. για κατάπαυση του πυρός, όμως οι επιχειρήσεις συνεχίζονται, αν και ο πρόεδρος Σαακασβίλι κήρυξε μονομερή κατάπαυση του πυρός. Τελικά, στις 12 Αυγούστου, ο πρόεδρος Μεντβέντεφ κήρυξε την παύση των εχθροπραξιών του «πολέμου των 5 ημερών», αφού ο ρωσικός στρατός είχε πετύχει τους αντικειμενικούς του σκοπούς.


Συμπεράσματα

Η στρατιωτική στάση της Ρωσίας είναι άµεσα συνυφασµένη µε την προσωπικότητα του Βλάντιμιρ Πούτιν, ο οποίος επιχειρεί µε την πολιτική του να αναδείξει τη Ρωσία ως µεγάλη δύναµη και να ακυρώσει ουσιαστικά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, µε το τέλος του ψυχρού πολέµου. Η ανάκαμψη της Ρωσίας σύμφωνα με το δόγμα Πούτιν βασίζεται στην ενδυνάµωση σε όλα τα επίπεδα ήτοι οικονοµικό, στρατιωτικό και διπλωµατικό, προκειµένου να επανακτήσει η χώρα την αξιοπιστία της και να επανέλθει στο διεθνές προσκήνιο ως µια µεγάλη δύναµη μέσα σε ένα αναδυόμενο πολυπολικό και ασταθές διεθνές σύστημα.

 

Του Γιάννη Κουτούδη


Βιβλογραφία:

Allison, Roy. The Russian case for military intervention in Georgia: international law, norms and political calculation, European Security, Routledge, 2009.

Kleveman, Lutz. Το νέο μεγάλο παιχνίδι. Αίμα και πετρέλαιο στην Κεντρική Ασία, εκδόσεις Κριτική, Αθήνα 2005

Jeffrey Mankoff. Russian Foreign Policy: The Return of Great Power Politics, The Rowman & Littlefield Publishing Groups, Maryland 2011

Hamilton, Robert. The Russian Military and the War in Georgia: Lessons and Implications, Russia’s Geopolitical Goals, Strategic Studies Institute, US Army War College, Carlisle, June 2011.

NATIONAL SECURITY CONCEPT OF THE RUSSIAN FEDERATION, Presidential Decree No. 24 of 10 January 2000

European Commission, European Neighborhood Policy

http://www.cisstat.com/eng/cis.htm

Kleveman, Lutz. Το νέο μεγάλο παιχνίδι. Αίμα και πετρέλαιο στην Κεντρική Ασία, εκδόσεις Κριτική, Αθήνα 2005

Αρέσει σε %d bloggers: