Ορίζοντας τη τρομοκρατία

Scroll down to content

Είναι μάλλον δύσκολο να σκεφτούμε ότι η τρομοκρατία μπορεί να εξαλειφθεί δεδομένου ότι υπάρχει εδώ και αιώνες και, ως εκ τούτου, έχει έρθει σε επαφή με τη ζωή των ανθρώπων σε όλες σχεδόν τις χώρες. Έχει χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο από τους επαναστάτες, για να διορθώσει αυτό που αντιλαμβάνονται ως πολιτική και οικονομική αδικία, από τους αντάρτες, που επιδιώκουν να αποτινάξουν αυτό που ισχυρίζονται ότι είναι ο εκμεταλλευτικός ζυγός της αποικιακής καταπίεσης, από τις εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες, που αγωνίζονται να αποσχιστούν από κοινότητες που πίστευαν ότι τους διώκουν, από τους εργαζόμενους και τη διοίκηση σε εργασιακές διαμάχες, από κυβερνήσεις ως μέσο καταστολής, για την παράλυση της αντιπολίτευσης. Έχει χρησιμοποιηθεί από υποστηρικτές τόσο των ριζοσπαστικών όσο και των συντηρητικών πολιτικών ατζέντων.

Διαφορετικά είδη τρομοκρατικών επιθέσεων εμφανίζονται συνεχώς, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει μόνο μια ελαφριά μείωση των θυμάτων τρομοκρατίας. Παρά την άνοδο των θυμάτων τρομοκρατίας το 2014 και τη μείωση των απωλειών από τότε, ο συνολικός αριθμός των χωρών που δέχθηκαν επίθεση αυξήθηκε. Στη δεκαετία του ’80, μόνο ένα μικρό ποσοστό των τρομοκρατικών ομάδων χαρακτηρίστηκαν ως θρησκευτικά σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, στα μέσα της δεκαετίας του ’90 σχεδόν οι μισές από τις ομάδες που εντοπίστηκαν, πραγματοποιούσαν τις επιθέσεις τους με βάση θρησκευτικά κίνητρα. Οι περισσότερες από αυτές, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, διεξάγονται κατά των Σιιτών Μουσουλμάνων και των Δυτικών και ψευδώς ισχυρίζονται ότι αντιπροσωπεύουν το σουνιτικό Ισλάμ.

Μετά τις επιθέσεις που διεξήχθησαν στις 11 Σεπτεμβρίου του 2001, και παρά την εκστρατεία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, τα μέτρα της διεθνούς κοινότητας φαίνεται να έχουν αποτύχει όσον αφορά τη συγκράτηση της κλιμακούμενης απειλής. Επιπλέον, φαίνεται περίεργο ότι η διεθνής κοινότητα δεν καταβάλλει συντονισμένες προσπάθειες για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.

Ο ορισμός της τρομοκρατίας

Ο όρος έχει χρησιμοποιηθεί κατά βάση για να περιγράψει πράξεις εναντίον των ηγεμόνων και όχι εναντίον απλών ανθρώπων. Προήλθε από τη Βασιλεία του Τρόμου (régime de la terreur) του 1793-94 που παγιώθηκε από την Κοινωνία των Ιακωβίνων, η οποία κήρυξε την τρομοκρατία ως λύση, δίνοντας έτσι νομική κύρωση σε μια σειρά επειγόντων μέτρων. Το βασικό εμπόδιο για τον ορισμό της τρομοκρατίας είναι ότι, λόγω διαφορετικών συμφερόντων και απόψεων, δεν υπάρχει κοινά αποδεκτός ορισμός. Επομένως, σε πολλές περιπτώσεις, ορισμένα κράτη και μελετητές ορίζουν μια ομάδα ως τρομοκρατική, ενώ άλλες θεωρούν ότι πρόκειται για απελευθερωτικό κίνημα.

Μια άλλη πηγή σύγχυσης είναι η ίδια η φύση της λέξης. Ο χαρακτηρισμός μιας ενέργειας, ως πράξης τρομοκρατίας εκφράζει μια αρνητική κρίση σχετικά με αυτή. Οι τρομοκράτες σπάνια χρησιμοποιούν τον όρο για την περιγραφή των ίδιων, προτιμώντας αντ ‘αυτού περιγραφές όπως «μαχητές της ελευθερίας» ή «επαναστάτες». Η διαφορά μεταξύ ενός επαναστάτη, που παλεύει εναντίον ενός καθιερωμένου συστήματος και υπέρ της αλλαγής του, και ενός τρομοκράτη είναι θεμελιώδης. Επομένως, δεν μπορεί να ονομάζεται τρομοκράτης κάποιος εάν αγωνίζεται για την ελευθερία εναντίον εκείνων που έχουν εισβάλει στη χώρα του

Ως εκ τούτου, μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει συναίνεση για το τι περιγράφεται ως τρομοκρατία. Συγκεκριμένα, ο ΟΗΕ δεν έχει διεθνώς συμφωνημένο ορισμό της τρομοκρατίας.

Παρόλο που μέχρι το τέλος του 2000 άρχισε η εργασία πάνω σε ένα σχέδιο σύμβασης για τη διεθνή τρομοκρατία, το αδιέξοδο στο ορισμό εμπόδισε την υιοθέτησή του, ακόμη και μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Ο πρωταρχικός λόγος είναι η αντίδραση του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας (ΟΙΣ) (πρώην Οργανισμός Ισλαμικής Διάσκεψης). Η Σύμβαση για την Αραβική Τρομοκρατία και η Σύμβαση για την Καταπολέμηση της Τρομοκρατίας του Οργανισμού Ισλαμικής Διάσκεψης ορίζουν την τρομοκρατία αποκλείοντας από αυτή τον ένοπλο αγώνα για απελευθέρωση και αυτοδιάθεση.

Ωστόσο, η Σύμβαση για την Καταπολέμηση της Διεθνούς Τρομοκρατίας που υιοθετήθηκε από το ΟΙΣ το 1999 ορίζει λεπτομερώς την τρομοκρατία ως κάθε πράξη βίας ή απειλής χρήσης αυτής, παρά τα κίνητρά της ή τις προθέσεις της, για την πραγματοποίηση ατομικού ή συλλογικού εγκληματικού σχεδίου, με σκοπό την τρομοκράτηση ατόμων ή την απειλή να τα βλάψει ή να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή, την τιμή, τις ελευθερίες, την ασφάλεια ή τα δικαιώματά τους ή να εκθέσει το περιβάλλον ή οποιαδήποτε εγκατάσταση,  δημόσια ή ιδιωτική, σε κινδύνους ή να τα καταλάβει ή να τα κατασχέσει ή να θέσει σε κίνδυνο έναν εθνικό πόρο ή διεθνείς εγκαταστάσεις ή να απειλήσει τη σταθερότητα, την εδαφική ακεραιότητα, την πολιτική ενότητα ή την κυριαρχία ανεξάρτητων κρατών.

Από την άλλη πλευρά, τα κινήματα που αισθάνονται καταπιεσμένα από την αμερικανική επιρροή έχουν ανακηρύξει το δικό τους χαρακτηριστικό των αλλιώς γνωστών τρομοκρατικών ενεργειών. Το 1979, ένα τέτοιο κίνημα, υπό την ηγεσία του Αγιατολάχ Ρουχλάχ Χομεϊνί, ίδρυσε ισλαμική δημοκρατία στο Ιράν. Ο Χομεϊνί ανακοίνωσε αμέσως την πρόθεσή του να εξάγει την Επανάσταση σε όλο τον κόσμο. Το 1982 έστειλε ιρανούς πράκτορες στον Λίβανο και βοήθησε στη δημιουργία μιας τρομοκρατικής οργάνωσης που ονομάζεται Χεζμπολάχ (Κόμμα του Θεού). Η Χεζμπολάχ έχει υποσχεθεί να συνεχίσει την εκστρατεία τρομοκρατίας μέχρι να καταστραφεί το Ισραήλ και να εξαλειφθεί η αμερικανική επιρροή στον αραβικό κόσμο. Ο πνευματικός ηγέτης της οργάνωσης, Σέιχ Μοχάμεντ Χουσέιν Φαντάλα, υπερασπίζεται τις βομβιστικές επιθέσεις αυτοκτονίας ως έναν τρόπο καταπολέμησης ισχυρότερων στρατιωτικών δυνάμεων, υποστηρίζοντας ότι είναι σωστή αντίδραση του λαού στην καταπίεση των Η.Π.Α. και του Ισραήλ. Επιπλέον, υποστήριξε ότι τα έθνη έχουν το δικαίωμα να στραφούν στην ανατροπή και τον αντάρτικο αγώνα, καθώς και να διεξάγουν επιδρομές  για να αντιταχθούν στους εισβολείς. Τέλος, συνέστησε να μην χαρακτηριστούν οι πράξεις των καταπιεσμένων μουσουλμάνων του κόσμου, που χρησιμοποιούν πρωτόγονα και αντισυμβατικά μέσα για να αντιμετωπίσουν τις δυνάμεις των επιτιθέμενων, ως τρομοκρατία.

Χαρακτηριστικά της τρομοκρατίας

Βία. Παρόλο που και οι συνηθισμένοι εγκληματίες χρησιμοποιούν τη βία, ο σκοπός των τρομοκρατών είναι εντελώς διαφορετικός. Η πρόθεση των τρομοκρατών μέσα από τη χρήση της δεν είναι η αποκόμηση υλικών η άλλων πόρων, αλλά να στείλουν ένα μήνυμα, και να αλλάξουν τα πράγματα σύμφωνα με τις ιδέες τους.

Πολιτική. Παρόμοιες διαφορές υπάρχουν μεταξύ των ενεργειών των τρομοκρατών και εκείνων των δολοφόνων. Και οι δύο ομάδες χρησιμοποιούν σχεδόν τις ίδιες μεθόδους και εργαλεία ή όπλα για να εκπληρώσουν τους στόχους τους. Παρ ‘όλα αυτά, ενώ το κίνητρο ενός δολοφόνου είναι καθαρά προσωπικό, υπάρχει πολιτική σημασία στις ενέργειες του τρομοκράτη που αντιπροσωπεύουν μια βίαιη ομάδα.

Φόβος. Τα θύματα της τρομοκρατίας έχουν κοινά χαρακτηριστικά όπως θρησκεία, φυλή, δυτική εκπαίδευση ή απλά η συνεργασία με τη «Δύση». Κατά συνέπεια, στοχεύοντας σε αυτές τις ομάδες, οι τρομοκράτες αποσκοπούν στην αποστολή ενός μηνύματος φόβου.

Συμπέρασμα

Η άποψή μου είναι ότι από την προαναφερθείσα ανάλυση, η τρομοκρατία μπορεί να οριστεί ως εξής: Μια μεθοδολογία ή στρατηγική με τη συστηματική χρήση ή απειλή χρήσης υπολογισμένης βίας εναντίον αυθαίρετα επιλεγμένων στόχων, προκειμένου να προκληθεί τρόμος σε μέρη του κοινού, κυβερνητικούς αξιωματούχους ή ακόμα και μεγαλύτερα μέρη του παγκόσμιου πληθυσμού, όπως ολόκληρος ο Δυτικός Κόσμος, προκειμένου να επιτευχθούν πολιτικές, θρησκευτικές, κοινωνικές ή οικονομικές αλλαγές. Ωστόσο, λόγω του γεγονότος ότι κανένας ορισμός της τρομοκρατίας δεν έχει αποκτήσει γενική αποδοχή, υπάρχει ανάγκη να οριστικοποιηθεί μια σύμβαση για τη διεθνή τρομοκρατία.

 

Του Γιάννη Κουτούδη

 

Βιβλιογραφία:

Bonney, R. Jihād: From Qur’ān to bin Laden. (London: Palgrave Macmillan UK, 2004)

Hoffman, B. Inside Terrorism (New York: Colombia University Press USA, 1998)

Laqueur. W. Reflections on Terrorism. (Tampa: Foreign Affairs 1986)

Lewis, The Assassins: A Radical Sect in Islam. (London: Phoenix UK, 2003)

Watson, F. M. Political terrorism: The threat and the response. (Washington: RB Luce Company USA, 1976)

Zeidan, S. Desperately seeking definition: the international community’s quest for identifying the specter of terrorism. (New York: Cornell Int’l LJ USA, 2003)

 

Αρέσει σε %d bloggers: