Οι ευρωεκλογές του 2019 και η άνοδος του ευρωσκεπτικισμού.

Scroll down to content

«Πιστεύω πως μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, δεν υπήρξε πιο σημαντική ιστορικά περίοδος, από αυτή που διανύουμε» ήταν τα λόγια του Γάλλου προέδρου και οραματιστή για το μέλλον της Ευρώπης Εμανουέλ Μακρόν. Και όπως φαίνεται μάλλον έχει δίκιο. Παρά την μικρή υπεροχή που έδειξαν οι δημοκρατικές φιλικές προς την Ευρώπη δυνάμεις στις εκλογικές αναμετρήσεις του 2017, τα λαϊκιστικά κόμματα, κυρίως από τον χώρο της ακραίας δεξιάς, σημείωσαν μεγάλη πρόοδο σε ποσοστά. Πλέον όμως απομένει μονάχα ένας χρόνος για τις επόμενες ευρωεκλογές, οι οποίες θα είναι από τις πιο καθοριστικές για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Η επαναφορά της ανόδου του εθνικισμού 

Μετά από τις αποτυχημένες προσπάθειες καθιέρωσης της Κοινωνίας των Εθνών, ως ένα πρώτο βήμα δημιουργίας μιας διεθνούς κοινότητας μετά το «σοκ» του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου, η οποία θα είχε στόχο την ειρηνική επίλυση των προβλημάτων μεταξύ των κρατών στα πλαίσια του διαλόγου και της δημοκρατίας, φάνηκε πως η Ευρώπη γρήγορα ξέχασε την βαρβαρότητα του εθνικισμού, του οποίου η επανεμφάνιση κατέληξε να είναι πιο ακραία, οδηγώντας στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, στα στρατόπεδα θανάτου, στο Ολοκαύτωμα, στην εξόντωση των Εβραίων της Ευρώπης. Το ευρωπαϊκό εγχείρημα είχε ως σκοπό την «θεραπεία» της εθνικιστικής ασθένειας, κάτι το οποίο λειτούργησε τα τελευταία εξήντα χρόνια. Όμως, μετά το ξέσπασμα της Παγκόσμιας Οικονομικής Κρίσης το 2008 καθώς και της προσφυγικής κρίσης, ο εθνικισμός βρίσκεται πάλι σε άνοδο, εκτοξεύοντας την Ευρώπη πίσω στο χρόνο και απειλώντας με διάλυση κάθε πρόοδο που επιτεύχθηκε τα τελευταία εξήντα χρόνια.

Στην Γερμανία, για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο ένα ακροδεξιό κόμμα έλαβε 92 έδρες στο Κοινοβούλιο, ενώ αντιευρωκρατικές* δυνάμεις κέρδισαν πιο εύκολα στην Αυστρία, την Τσεχία και την Ουγγαρία. Ακόμα και στην Γαλλία, όπου η νίκη του Εμανουέλ Μακρόν θεωρείται νίκη για την Ευρώπη, οι βασικοί αντίπαλοι του Γάλλου προέδρου δεν είναι οι Σοσιαλιστές ή οι Ρεπουμπλικανοί, αλλά το ακροδεξιό «Εθνικό Μέτωπο» της Μαρίν Λε Πεν, και ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν από την ακραία αριστερά. Στην Ιταλία, εκεί όπου εξελίσσεται το μεγαλύτερο πολιτικό σοκ για την Ευρώπη το 2018, αναμένεται ο σχηματισμός μιας κυβέρνησης της ακροδεξιάς «Λέγκας του Βορρά» και του λαϊκιστικού «Κινήματος των 5 Αστέρων». Σύμφωνα και με την τελευταία έρευνα της Kantar Public για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι Ιταλοί είναι αυτοί που σε χαμηλότερο ποσοστό από όλους υποστηρίζουν την συμμετοχή της χώρας τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι εύκολα αντιληπτό πως όσο αναδύονται οι λαϊκιστικές δυνάμεις σχεδόν σε κάθε κράτος – μέλος της Ένωσης, ο κίνδυνος για το μέλλον της Ευρώπης αυξάνεται όλο και περισσότερο. 

Οι κίνδυνοι και τα εμπόδια στον δρόμο για τις ευρωεκλογές του 2019 

Η ρητορική εναντίον της Ευρώπης, πέρα από το γεγονός ότι κυριαρχεί στα εθνικά κοινοβούλια των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μερικές περιπτώσεις επεκτείνεται και στα ίδια τα κόμματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβούλιου. Μέσω του Κόμματος «Law and Justice Party» της Πολωνίας, επεκτείνεται στο Κόμμα των «Ευρωπαίων Συντηρητικών και Ρεφορμιστών» (ECR), μέσω του «Fidesz Party» της Ουγγαρίας στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα» (EPP), μέσω του «Κινήματος των 5 Αστέρων» και της «Λέγκας του Βορρά» της Ιταλίας στο κόμμα της «Ευρώπης της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας», και μέσω του «Εθνικού Μετώπου» της Γαλλίας στo κόμμα «Ευρώπη των Εθνών και των Ελευθεριών»  Οι κεντρώες φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις βρίσκονται σε δεινή κατάσταση. Κυρίως οι σοσιαλδημοκρατικές παρατάξεις δείχνουν μεγάλη αδυναμία συσπείρωσης σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Αυστρία και η Πολωνία, γεγονός το οποίο αποτελεί κίνδυνο απώλειας της φιλοευρωπαϊκής πλειοψηφίας.

Ένα άλλο πρόβλημα είναι αυτό της μεγάλης αποχής στις Ευρωεκλογές, ένα διαχρονικό πρόβλημα, το οποίο συναντάται στο σύνολο των ψηφοφόρων. Στην προηγούμενη αναμέτρηση, η συμμετοχή δεν ξεπέρασε το 43%. Χαρακτηριστικό είναι σύμφωνα με την έρευνα του Ευρωβαρόμετρου ότι το 50% του ενήλικου ευρωπαϊκού πληθυσμού δεν ενδιαφέρεται για τις Ευρωεκλογές του 2019. Μια κίνηση που ίσως αυξήσει την συμμετοχή, είναι η διεξαγωγή των ευρωεκλογών μαζί με τις εθνικές ή τις περιφερειακές εκλογές, κάτι που συμβαίνει στο Βέλγιο, στην Ισπανία και στην Λιθουανία, ενώ τελευταία συζητείται και στην Ελλάδα. Πάντως, τα στελέχη των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία βρίσκονται σε εγρήγορση ενόψει των εκλογών του 2019, σκοπεύουν για την επίλυση του προβλήματος της μειωμένης συμμετοχής και της ραγδαίας ανόδου του ευρωσκεπτικισμού, να επενδύσουν 30 εκατομμύρια ευρώ.

Η ανάλυση του προβλήματος της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ως αίτιο του Ευρωσκεπτικισμού.

Ο ευρωσκεπτικισμός υπήρχε ως φαινόμενο από τις πρώτες κιόλας προσπάθειες διευρωπαϊκής συνεργασίας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Βέβαια, τα τελευταία 60 χρόνια δεν υπήρξε τόσο ισχυρός όσο είναι σήμερα. Δεν είναι μονάχα η παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008, και η προσφυγική κρίση οι μόνες αιτίες αυτής της έντονης καχυποψίας απέναντι στην Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ως μορφή υπερεθνικής ολοκλήρωσης, αντιμετωπίζει προβλήματα, τα οποία υπήρχαν εξ αρχής. Απο νωρίς παρατηρήθηκαν προβλήματα σε επίπεδο μακροστρατηγικής ανάλυσης με τη διακρατική τάξη πραγμάτων στην Ευρώπη και το ευρωπαϊκό σύστημα κυρίαρχων κρατών. Το έθνος – κράτος αποτελεί την σημαντικότερη οντότητα των διεθνών σχέσεων και είναι η βασική μονάδα του διεθνούς συστήματος, κάτι το οποίο έρχεται σε αντιδιαστολή με τον υπερεθνικό χαρακτήρα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, το οποίο αποσκοπεί στην παραχώρηση κρατικής κυριαρχίας, προκαλώντας έτσι το παραδοσιακό κρατοκεντρικό σύστημα. Ο Γιόσκα Φίσερ, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας, δήλωσε τον Μάϊο του 2000 ότι «η νοηματοδότηση της Ευρώπης, μιας ομοσπονδιακής Ευρώπης που θα αντικαταστήσει τα έθνη-κράτη και τις δημοκρατίες τους ως τη νέα κυρίαρχη δύναμη, είναι μια τεχνητή κατασκευή που αγνοεί τις πραγματικότητες της Ευρώπης».

Ο ευρωσκεπτικισμός, όπως έχει διαμορφωθεί τα τελευταία έτη έχει δημιουργήσει μια εικόνα «συνήθους ύποπτου» για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άμεσα διαθέσιμη στους πολιτικούς ηγέτες, οι οποίοι μεταβιβάζουν τις ευθύνες για τα περισσότερα δεινά της καθημερινότητας των χωρών της Ευρώπης στους «γραφειοκράτες των Βρυξελλών», εκμεταλλευόμενοι την αντιευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Τα εμπόδια που έχουν να αντιμετωπίσουν οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέχρι τις ευρωεκλογές του 2019 είναι πολυάριθμα. Ως εκ τούτου, η προεκλογική καμπάνια των ευρωπαϊστών οφείλει να επικεντρωθεί σε συζητήσεις για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όπως αυτό εκφράζεται στο όραμα του Εμανουέλ Μακρόν για μια ενωμένη Ευρώπη, καθώς και στις προτάσεις του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Jean-Claude Juncker, όπως τις εξέφρασε στην ομιλία του για την «Κατάσταση της Ένωσης» τον Σεπτέμβριο του 2017, θυμίζοντας στους ψηφοφόρους τα μέχρι τώρα κατορθώματα της διευρωπαϊκής συνεργασίας και τις προοπτικές που υπάρχουν για το μέλλον της.

του Αριστοτέλη Σωμαράκη 

*ευρωκράτης = γραφειοκράτης που δουλεύει για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Βιβλιογραφία:

  • « H Ασθένεια της Ευρώπης και η Αναγέννηση του Ευρωπαϊκού Ιδανικού », Guy Verhofstadt, 2015 Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2016
  • Θεωρία Διεθνούς και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, Παναγιώτης Ήφαιστος, Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, 1999.
  • Κοσμοθεωρητική Ετερότητα και Αξιώσεις Πολιτικής Κυριαρχίας. Ευρωπαϊκή άμυνα, ασφάλεια και πολιτική ενοποίηση, Παναγιώτης Ήφαιστος, Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, 2001
  • https://www.politico.eu/article/european-union-future-why-losing-streak/
  • https://www.politico.eu/article/european-election-2019-brussels-risks/
Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: