Γιατί η αύξηση των φόρων δεν οδηγεί απαραίτητα σε αύξηση των εσόδων

Scroll down to content

Ο Arthur Laffer είναι Αμερικανός καθηγητής, οπαδός/θεμελιωτής των οικονομικών της προσφοράς (supply-side economics). Η θεωρία του έγινε γνωστή τη δεκαετία του 1970, δεκαετία άνθησης των φιλελεύθερων οικονομικών ιδεών. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι τα έτη 1974 και 1976 βραβεύτηκαν με Νόμπελ Οικονομίας οι Φρίντριχ Χάγιεκ και Μίλτον Φρίντμαν αντίστοιχα, οικονομολόγοι γνωστοί για την υποστήριξή τους στην ελεύθερη αγορά. Ακόμα, ο Laffer διετέλεσε σύμβουλος του προέδρου Reagan από το 1981 εώς το 1989 και με τις ιδέες του επηρέασε την οικονομική και φορολογική πολιτική των Η.Π.Α. τη δεκαετία του 1980.

Η καμπύλη Laffer

Η καμπύλη Laffer (Laffer Curve) αποτελεί μία σημαντική οικονομική θεωρία. Η καμπύλη απεικονίζει τη θεωρητική σχέση μεταξύ των φορολογικών συντελεστών t και των δημοσίων εσόδων. Η βασική αρχή της θεωρίας είναι αρκετά απλή και κατανοητή. Αρχικά ας πάρουμε δύο ακραίες περιπτώσεις. Όταν ο φορολογικός συντελεστής είναι μηδέν, το κράτος δεν εισπράττει καθόλου έσοδα. Το ίδιο ισχύει αν ο φορολογικός συντελεστής είναι ίσος με 100% διότι ο φορολογούμενος δεν έχει κανένα λόγο να παράγει εφόσον το κράτος εισπράττει όλα του τα έσοδα. Όμως κατά τον Laffer, ενδιάμεσα υπάρχει ένα ιδανικό ή άριστο σημείο (optimum point), το οποίο διαφέρει από οικονομία σε οικονομία, και στο οποίο τα φορολογικά έσοδα μεγιστοποιούνται. Όσο ο συντελεστής είναι μικρότερος του άριστου, η κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να τον αυξήσει. Από το ιδανικό σημείο όμως και έπειτα δεν έχει νόημα η περαιτέρω αύξηση του φορολογικού συντελεστή αφού θα οδηγήσει σε μείωση των εσόδων. Όταν οι φόροι αυξάνοντlaffer curveαι σε υπερβολικό βαθμό πλήττεται η κατανάλωση, η αποταμίευση, οι επενδύσεις και κατά συνέπεια μειώνονται τα δημόσια έσοδα και η οικονομική ανάπτυξη. Παράλληλα, αυξάνεται το αίσθημα της αδικίας στην κοινωνία αφού ο πολίτης αισθάνεται ότι το κράτος τον ληστεύει, επομένως αυξάνεται και η φοροδιαφυγή. Άρα οι κυβερνώντες ενώ θεωρούν ότι αυξάνοντας τους φόρους θα αυξήσουν και τα δημόσια έσοδα, πετυχαίνουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Σύγκρουση με τους Κενσυανούς

Από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και έπειτα οι ιδέες του John Maynard Keynes είχαν επικρατήσει σε μεγάλο βαθμό στους κύκλους των οικονομολόγων. Οι περισσότερες κυβερνήσεις τις περιόδους της ύφεσης κατέφευγαν σε αύξηση των δαπανών προκειμένου να τονώσουν τη ζήτηση. Σύμφωνα όμως με το μοντέλο του Laffer, το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην έλλειψη ζήτησης αλλά στην πλευρά της προσφοράς δηλαδή στα εμπόδια της υπερφορολόγησης και στην υπερρύθμιση της αγοράς η οποία αποθαρρύνει τη θέληση ιδιωτών και επιχειρήσεων να παράγουν. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και καθόλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, με την εκλογή των Ronald Reagan στις Η.Π.Α. και της Margaret Thatcher στη Μεγάλη Βρετανία ολοένα και περισσότεροι οικονομολόγοι συμφώνησαν ότι η καμπύλη Laffer απέδειξε ότι η μείωση φόρων και δαπανών μπορεί να αυξήσει σημαντικά το ΑΕΠ και τα φορολογικά έσοδα.

Καμπύλη Laffer και Ελλάδα-Το παράδειγμα της αγοράς καπνικών

ψηαρτ

Τα τελευταία χρόνια στην ελληνική οικονομία παρατηρείται ραγδαία αύξηση των φορολογικών συντελεστών. Συγκρίνοντας την πορεία των φορολογικών συντελεστών και των κρατικών εσόδων μπορούμε να συμπεράνουμε με μια σχετική επιφύλαξη ότι οι φορολογικοί συντελεστές βρίσκονται ήδη σε υψηλότερα επίπεδα από εκείνα που θα έπρεπε για να μεγιστοποιηθούν τα φορολογικά έσοδα. Παρότι η καμπύλη προσφέρει μία καλή θεωρητική προσέγγιση είναι δύσκολο να επαληθευτεί εμπειρικά, αφού όταν ο φορολογικός συντελεστής αυξάνεται υπερβολικά άλλοι παράγοντες όπως η παραοικονομία μέχρι σήμερα μείωναν τον πραγματικό φορολογικό συντελεστή. Ας πάρουμε όμως σαν παράδειγμα μία κατηγορία προϊόντων και ας εξετάσουμε τις επιπτώσεις της αύξησης της φορολογίας. Τα τελευταία χρόνια η αύξηση των φόρων στα καπνικά (ΦΠΑ, ειδικός φόρος κατανάλωσης ΕΦΚ) μείωσε κατακόρυφα τα κρατικά έσοδα από την πώληση τέτοιων ειδών. Ενδεικτικά το πρώτο εξάμηνο του 2017, τα έσοδα από την πώληση καπνικών προϊόντων μειώθηκαν κατά 800 εκατομμύρια ευρώ. Ένα μέρος της μείωσης των εσόδων οφείλεται σε μείωση της ζήτησης αλλά παράλληλα ένα μέρος της απώλειας οφείλεται στην αύξηση του λαθρεμπορίου. Το 2017 η Ελλάδα κατέλαβε τη δεύτερη θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την υψηλότερη κατανάλωση παράνομων τσιγάρων. Παρατηρούμε ότι οι συνεχείς αυξήσεις φόρων στα τσιγάρα οδηγούν σε μείωση των κρατικών εσόδων. Γενικότερα, η επιβολή φορολογίας αποθαρρύνει τη διενέργεια συναλλαγών στην αγορά. Επιπλέον, η φορολογία στρεβλώνει τη συμπεριφορά των καταναλωτών και των παραγωγών. Η φορολογία αυξάνει την τιμή που πληρώνουν οι καταναλωτές οπότε οι καταναλωτές έχουν κίνητρο να αγοράζουν μικρότερη ποσότητα ενώ οι παραγωγοί να πουλάνε μικρότερη ποσότητα.

Arthur Laffer για την ελληνική οικονομία

Πρόσφατα, ο έγκριτος οικονομολόγος έδωσε μία συνέντευξη για την ελληνική οικονομία. Μεταξύ άλλων τόνισε ότι οι φόροι που επιβάλλονται στην Ελλάδα είναι ανήθικοι και αντί του ισχύοντος φορολογικού μοντέλου προτείνει έναν χαμηλό, διευρυμένο, ενιαίο φορολογικό συντελεστή. Χαρακτηριστικά δήλωσε: “Αν ήμουν Έλληνας θα φοροδιέφευγα κάθε μέρα”. Παράλληλα τάχθηκε υπέρ της μη εξυπηρέτησης του χρέους και του Grexit και πρότεινε τη μετατροπή της Ελλάδας σε ένα φορολογικό παράδεισο στα πρότυπα του Χονγκ Κονγκ. Αναγνωρίζει παρόλα αυτά τη δυσκολία μετάβασης σε καθεστώς εθνικού νομίσματος, καθώς θα απαιτείται αλλαγή των δομών και είναι πιθανό να υπάρξει περίοδος μεγάλων αναταραχών.

 

Του Σωκράτη Μουλώτσιου

 

Βιβλιογραφία:

Mishkin Frederic S.(2015), Μακροοικονομική, εκδόσεις Utopia

https://www.federalreserve.gov/pubs/ifdp/2012/1048/ifdp1048.pdf

http://www.insider.gr/apopseis/synenteyxeis/32324/arthur-laffer-imoyn-ellinas-tha-forodiefeyga-kathe-mera

https://www.news.gr/oikonomia/article/605256/panolethria-sta-kratika-tamia-exetias-ton-foron-sta-tsigara.html

https://europa.eu/youreurope/business/vat-customs/excise-duty/index_el.htm

https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/10895078/Who-is-Arthur-Laffer.html

 

 

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: