Συνομωσιολογική σκέψη vs εποικοδομητική καχυποψία: το αυτό-αναπαραγόμενο σχήμα της συνομωσιολογίας.

Scroll down to content

Η συνομωσιολογική σκέψη μέσω της διατύπωσης θεωριών συνομωσίας έχει εδραιωθεί στις σύγχρονες κοινωνίες και έχει δημιουργήσει στη συνείδηση πολλών ανθρώπων ένα τρόπο σκέψης, που χαρακτηρίζεται από υπέρμετρη και ανθυγιεινή καχυποψία. Σε ένα πρώτο επίπεδο ανάλυσης της συνομωσιολογικής σκέψης βασική είναι η κατανόηση του τι συνιστά συνομωσιολογία και τι είναι αυτό που την διαχωρίζει τελικά από την κριτική σκέψη.

Προκειμένου να κατανοήσει κανείς την απάντηση στο ερώτημα «τι είναι συνομωσιολογία», θα πρέπει να εξετάσει τη ψυχοσύνθεση των ανθρώπων που την έφεραν στο προσκήνιο. Ο «άνθρωπος της νέας χιλιετίας», παρά την εξέλιξη που έχει γνωρίσει τις τελευταίες χιλιάδες χρόνια, έχει διατηρήσει κάποια από τα πρώιμα ένστικτα του. Ο φόβος υπήρξε ένα από τα βασικά εργαλεία που επέτρεψαν στον άνθρωπο να επιβιώσει για πολύ καιρό σε συνθήκες που ειδάλλως θα τον εξόντωναν. Ο φόβος του αρπακτικού που θα τον πιάσει στον ύπνο του και θα τον κατακρεουργήσει, ο φόβος ότι το αφόρητο κρύο θα τον εξοντώσει, ακόμη και ο φόβος των άλλων ανθρώπων που θα τον αφανίσουν προκειμένου να κλέψουν την περιουσία του ή να διεκδικήσουν τη θέση του στην ιεραρχία της κοινωνίας. Όλα αυτά τα παραδείγματα (σε αντίθεση με τον φόβο της ανεπάρκειας του εαυτού) έχουν ένα σημείο τομής: ο φόβος πηγάζει πάντα από την ιδέα μιας καλά οργανωμένης συνομωσίας είτε από φυσικά είτε από μεταφυσικά όντα, τα οποία ζητούν να βλάψουν το υποκείμενο. Ο φόβος που στηρίζεται στην ιδέα της ύπαρξης συνομωσιών όχι μόνον εξακολουθεί να αποτελεί κομμάτι της φύσης των ανθρώπων μέχρι και σήμερα, αλλά σε πολλές περιπτώσεις κατευθύνει και τη δράση τους. Και όταν ο συνομωσιολογικός φόβος μετατρέπεται σε κινητήρια δύναμη της ανθρώπινης δράσης, συχνά οδηγεί στην διατύπωση περαιτέρω θεωριών συνομωσίας από το άτομο, οι οποίες με τη σειρά τους, του παρέχουν νέες αφορμές για να φοβάται, και ούτω καθ’ εξής. Επομένως, η συνομωσιολογική σκέψη ως φαινόμενο εν γένει ορίζεται ως ο φαύλος κύκλος μεταξύ των εκ φύσεως φοβικών τάσεων του ανθρώπου και της συνομωσίας που οι τάσεις αυτές τείνουν να αναδεικνύουν.

Αν υποθέσουμε ότι η άνωθεν θεωρία μου είναι σωστή, δηλαδή ότι συνοπτικά υπάρχει όντως ένα εκ φύσεως φοβικό κίνητρο στον άνθρωπο που πηγάζει από την ιδέα της συνομωσίας, και που αν αφεθεί ανεξέλεγκτο παράγει νέες ιδέες περί συνομωσίας, οι οποίες μάλιστα διαδίδονται με ρυθμούς εξωπραγματικούς, αν κρίνουμε από τα κορυφαία παραδείγματα συνομωσιολογίας της εποχής μας ( Illuminati, 9/11, Area 51), τότε εύκολα μπορούμε να εντοπίσουμε την ειδοποιό διαφορά μεταξύ συνομωσιολογίας και εποικοδομητικής καχυποψίας. Το άτομο χαρακτηρίζεται εποικοδομητικά καχύποπτο (ή αλλιώς φορέας κριτικής σκέψης) όταν παρά τις εκ φύσεως φοβίες του περί υπαρκτών συνομωσιών εναντίον του, δεν επιτρέπει σε αυτές τις φοβίες να αποτελέσουν κατευθυντήρια γραμμή της δράσης του. Παρόλα αυτά, διατηρεί την ίδια στιγμή μια ορισμένη καχύποπτη συμπεριφορά στην καθημερινή ζωή του και δε δέχεται αβίαστα ό, τι του παρουσιαστεί ως παραδεδεγμένη αλήθεια. Όμως σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπει στην καχυποψία του να γίνει υπέρμετρη, όπως κάνει ο συνομωσιολόγος. Επιτρέποντας στην καχυποψία του να γίνει υπέρμετρη, ο τελευταίος αρχίζει και βλέπει εχθρούς ακόμα και εκεί που δεν υπάρχουν, γίνεται δηλαδή παράλογος.

Η συσχέτιση αυτή μεταξύ συνομωσιολογίας και παραλογισμού είναι εμφανής σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας. Κατά τα μεσαιωνικά χρόνια πριν την εξάπλωση του Διαφωτισμού ,η ορθολογική σκέψη επισκιαζόταν εξ ολοκλήρου από την τυφλή πίστη στις μεταφυσικές δυνάμεις. Έτσι στη βάση κάθε θεωρίας συνομωσίας βρισκόταν το μεταφυσικό στοιχείο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εδώ αποτελεί το περίφημο «κυνήγι μαγισσών»: όποια γυναίκα παρουσίαζε ελαφρώς αλλόκοτη συμπεριφορά ή ακόμα χειρότερα(!) ασυνήθιστα εξωτερικά χαρακτηριστικά ήταν σίγουρα μάγισσα.. ένα πλάσμα που ήρθε να δολοφονήσει τα παιδιά μας, να κάνει άγονα τα χωράφια μας και να προσβάλλει την αθωότητα της ύπαρξής μας. Ένα τέτοιο πλάσμα δεν είναι δημιουργία του «Θεού» μας, άρα οφείλουμε να το αφανίσουμε πριν μας αφανίσει αυτό, χωρίς ιδιαίτερες αποδείξεις περί της «μαγγανειακής» υπόστασής του. Σε αυτό το παράδειγμα το παραλογικό στοιχείο εντοπίζεται ξεκάθαρα στην ανυπαρξία τεκμηριωμένης σκέψης κατά τον χαρακτηρισμό μιας γυναίκας ως μάγισσας.. αλλά δεν πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός ότι αυτή η ανυπαρξία οφείλεται στην ακλόνητη επιρροή του θεϊκού στοιχείου στην ανθρώπινη σκέψη..μια επιρροή που κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι έχει μηδενιστεί στις μέρες μας.

Στα μετά-Διαφωτιστικά χρόνια η συνομωσιολογική σκέψη παρουσιάζει μία στροφή ως προς το αντικείμενό της. Στη βάση της πλέον αρχίζει να αποδυναμώνεται η ύπαρξη μεταφυσικών στοιχείων, χωρίς αυτά να εκλείπουν τελείως βέβαια. Η ανάδειξη της ορθολογικής μεθοδολογίας που έφερε στο προσκήνιο ο Διαφωτισμός με την κατάργηση των αυθεντιών και την ραγδαία εξέλιξη των θετικών επιστημών, που βασίζονταν στην εμπειρική παρατήρηση και το πείραμα, επηρέασε και τη συνομωσιολογική πλευρά της ανθρώπινης σκέψης. Έτσι, σήμερα πλέον η συνομωσιολογική σκέψη περιλαμβάνει ένα μίγμα φυσικού και μεταφυσικού (η κυβέρνηση των ΗΠΑ συνεργάζεται με τους εξωγήινους) ή αποκλειστικά υπαρκτές καταστάσεις ή πρόσωπα( οι Εβραίοι και οι Μασόνοι θέλουν το κακό όλων των άλλων), προκειμένου να φορέσει το προσωπείο του ορθολογισμού και να γίνει δημοφιλής.

Εν κατακλείδι, το βασικό εργαλείο ενός κριτικά σκεπτόμενου ώστε να αποφύγει την παγίδα της τερατολογίας είναι ο ηθικός (αυτό)έλεγχος των συνομωτικών του τάσεων που παράγουν ανυπόστατους φόβους. Αυτό είναι ένα πολύ βασικό δυνητικό πλεονέκτημα για τον άνθρωπο και άρα θα πρέπει να γίνονται προσπάθειες απόκτησής του από μικρή ηλικία, όταν ο χαρακτήρας και ο τρόπος σκέψης του βρίσκονται ακόμα υπό διάπλαση. Η κριτική σκέψη, δηλαδή «η ικανότητα να έχουμε πολλαπλές οπτικές και να τις αλλάζουμε κατακτάται στην παιδική ηλικία. Πρέπει, άρα, να ξεκινήσουμε από την αρχή, δηλαδή από την εκπαίδευση». Η παρούσα ανάλυση θα ολοκληρωθεί με αυτά τα λόγια του Pierre-André  Taguieff , ο οποίος θέλει να καταστήσει σαφές ότι η συνομωσιολογία είναι ένα «δημόσιο πρόβλημα» και όχι ιδιωτικό, γι’ αυτό και το εκπαιδευτικό σύστημα ως κρατικός θεσμός θα πρέπει να ηγηθεί της επίλυσής του.

 

Του Δημήτρη Μεριβάνη

 

Βιβλιογραφία

Pierre-André  Taguieff (2015), Συνομωσιολογική σκέψη και θεωρίες της συνομωσίας, Εκδόσεις Επίκεντρο.

Peter Gay (2009), Το κόμμα της ανθρωπότητας: θέσεις για τον Γαλλικό Διαφωτισμό, Εκδόσεις Θύραβεν.

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: