Σοβιετική Ένωση: Μια αυτοκρατορία χτισμένη σε θύματα

Scroll down to content

Ο Ιωσήφ Στάλιν (1878-1953) υπήρξε ο δικτάτορας της Σοβιετικής Ένωσης από το 1929 έως το θάνατό του το 1953. Σε αυτή την περίοδο , η Σοβιετική ένωση μετατράπηκε από μια αγροτική οικονομία σε μια παγκόσμια βιομηχανική υπερδύναμη. Ωστόσο, μόνο ιδανικό δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το καθεστώς του , αφού δεκάδες εκατομμύρια αθώων έχασαν τη ζωή τους κάτω από τη βίαιη πολιτική που εφάρμοσε . Λίγοι άνθρωποι είναι υπεύθυνοι για τόσα πολλά εγκλήματα και τόσες βιαιοπραγίες  εν καιρώ ειρήνης .Τελικά, ο Στάλιν με τις πράξεις του θα επηρέαζε σημαντικά την παγκόσμια ιστορία του 20ου αιώνα.

Γεννήθηκε με το όνομα Ιωσήφ Βισσαριόνοβιτς  Γιουγκασβίλη (Ио́сиф Виссарио́нович Джугашви́ли )  στις 18 Δεκεμβρίου ,1878 στην μικρή πόλη Γκόρι της Γεωργίας που τότε ήταν μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας . Τα παιδικά του χρόνια ήταν πολύ δύσκολα αφού ήταν το μοναχοπαίδι μιας φτωχής οικογένειας . Η μητέρα του ήταν πλύστρα και ο πατέρας του τσαγκάρης που συχνά μεθούσε και τον έδερνε. Όταν ο Στάλιν ήταν παιδί κόλλησε ευλογιά που τον άφησε ουλές στο πρόσωπο για όλη του τη ζωή . Στο σχολείο υπήρξε καλός μαθητής για αυτό και  κέρδισε μια υποτροφία στην Ιερατική σχολή της Τιφλίδας . Εκεί ήρθε μυστικά σε επαφή με το έργο του Καρλ Μαρξ και άρχισε να συμμετέχει ενεργά στα σοσιαλιστικά κινήματα της περιοχής που εναντιώνονταν στην Μοναρχία των Τσάρων. Το 1899 Ο Στάλιν εγκατέλειψε τη σχολή του και αφοσιώθηκε πλήρως στον Αγώνα.

Ο Στάλιν στη συνέχεια, θα γινόταν ένας παράνομος αγωνιστής- ταραχοποιός παίρνοντας μέρος  σε πολλές εργατικές διαδηλώσεις και απεργίες . Τότε θα γινόταν μέρος και στο πιο μαχητικό παρακλάδι του Μαρξιστικού Σοσιαλιστικού Δημοκρατικού  Κινήματος, τους Μπολσεβίκους , υπό τον Βλαντίμιρ Λένιν .Έτσι ο Στάλιν συμμετείχε σε διάφορες εγκληματικές δραστηριότητες όπως ληστείες τραπεζών , εκβιασμούς και βομβιστικές επιθέσεις .   Τα «κέρδη» από αυτές τις παράνομες ενέργειές χρησιμοποιήθηκαν για την χρηματοδότηση των Μπολσεβίκων οι οποίοι θαύμαζαν ολοένα και περισσότερο την αφοσίωση του για τον αγώνα. Ως αποτέλεσμα της ενεργό δράσης του όμως , ο Στάλιν φυλακίστηκε και εξορίστηκε στην Σιβηρία πολλαπλές φορές από το Τσαρικό καθεστώς μεταξύ του 1902 και 1913. Παρόλα αυτά, η προσήλωση του στην απόλυτη ανατροπή της μοναρχίας γίνονταν ολοένα και μεγαλύτερη.

Το 1917 , όταν έγινε η Οκτωβριανή Επανάσταση , ο Στάλιν είχε ήδη κυρίαρχη θέση στο κόμμα των Μπολσεβίκων το οποίο τελικά κατέλαβε την εξουσία. Μετά τον αιματηρό Ρωσικό Εμφύλιο (1917-1922)   και τον Ρωσοπολωνικό Πόλεμο (1919-1920) ,ιδρύεται η Σοβιετική Ένωση με ηγέτη τον Βλαντίμιρ Λένιν. Αυτήν την περίοδο, ο Στάλιν συνέχισε να ανεβαίνει στην ιεραρχία του κόμματος και το 1922 γίνεται Γενικός  Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος, ένας ρόλος που του επέτρεπε να διορίζει υποστηρικτές του σε κυβερνητικές θέσεις και έτσι να αποκτά περισσότερη πολιτική δύναμη.

Μετά το θάνατο του Λένιν το 1924, Ο Στάλιν ξεπερνώντας σταδιακά τους πολιτικούς του αντιπάλους ανεβαίνει στην εξουσία .  Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ΄20, ο Στάλιν είχε γίνει απόλυτος δικτάτορας της Σοβιετικής Ένωσης. Στην συνέχεια θα εφάρμοζε τις δικές του πολιτικές οι οποίες αν και έρχονταν σε σύγκρουση με αυτές του Λένιν, κανένας δεν θα μπορούσε να αντιδράσει.

Ο Στάλιν στην εξουσία

Το καθεστώς που εγκαθίδρυσε ο Στάλιν είχε περιλάβει υπό την αυστηρή εποπτεία του όλα τα μέσα ενημέρωσης, χρησιμοποιώντας τα προκειμένου να χειραγωγήσει τις λαϊκές μάζες μέσω της προπαγάνδας. Τα χειραγωγούμενα μέσα ενημέρωσης, προέβαλαν την Σοβιετικής Ένωσης ως μια ουτοπία στο εξωτερικό ενθαρρύνοντας παρόμοιες «εξεγέρσεις». Επίσης, προέβαλαν μια ηρωική και μυθική εικόνα για το πρόσωπο του Στάλιν και το καθεστώς του καλύπτοντας με επιδεξιότητα τα εγκλήματα που πραγματοποιούνταν. Η κρατική προπαγάνδα επίσης έβαζε υπό αυστηρή λογοκρισία κάθε κομμάτι τέχνης και πληροφορίας ορίζοντας ακόμη τι επιστημονική και ιστορική γνώση θα διδάσκεται στα κέντρα εκπαίδευσης. Οι εκστρατείες προπαγάνδας και οι μηχανορραφίες θα ήταν ο τέλειος συνδυασμός ο οποίος θα στερέωνε τον Στάλιν στην κυριαρχία.

Το Σταλινικό καθεστώς προσπάθησε να δημιουργήσει ένα νέο πολιτισμικό σύστημα το οποίο θα έκανε τους κατοίκους της Σοβιετικής Ένωσης να ζουν βάσει της ιδεολογίας του Μαρξισμού (τον λεγόμενο “Σοβιετικό άνθρωπο”). Κάτω από το στόχο αυτό εφαρμόστηκαν πολιτικές ευγονικής που θα αποσκοπούσαν στην αύξηση του πληθυσμού και την εκκαθάριση προβληματικών κοινωνικών ομάδων. Πολλές εθνικές μειονότητες καταπιέστηκαν διότι επιθυμούσαν ανεξαρτησία μέσο διωγμών και μαζικών εκτοπίσεων. Ταυτόχρονα όλες οι θρησκείες απαγορεύτηκαν με πολλούς κληρικούς να καταδιώκονται και ιερούς ναούς να βεβηλώνονται. Μέχρι το 1935 από τις περίπου 29.000 εκκλησίες στην χώρα μόλις λιγότερες από 500 λειτουργούσαν .Μόνο Το 1937,80.000 ορθόδοξοι ιερείς δολοφονήθηκαν. Αξιοσημείωτη είναι η καταστροφή του Ιστορικού καθεδρικού ναού του Ιησού Σωτήρα ( Храм Христа Спасителя, Khram Khrista Spasitelya)  στην Μόσχα για να χτιστή στην θέσει του το παλάτι των Σοβιετικών.

Κατά τα τέλη του 20’ η βιομηχανία της Σοβιετική ένωσης βρίσκονταν ακόμα πίσω από τις ανεπτυγμένες Δυτικές βιομηχανίες, την ίδια στιγμή που το καθεστώς ήταν ανήσυχο για μια μελλοντική επίθεση από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής όπως η Ιαπωνία ή το Ηνωμένο Βασίλειο. Έτσι πολλοί κομμουνιστές και πρωτίστως ο Στάλιν θέλησαν να ξεφορτωθούν την Νέα οικονομική πολιτική (ΝΕΠ στα ρώσικα: новая экономическая политика, НЭП ) που ο Λένιν είχε εφαρμόσει στις αρχές του 20’.Αυτό που επιθυμούσαν , ήταν να μετατρέψουν την παρεμβατική οικονομία της ΝΕΠ σε μία κολεκτιβιστή σοσιαλιστική οικονομία διότι η πολιτική του Λένιν αποτελούσε τροχοπέδη στην απόλυτη χειραγώγηση των συντελεστών παραγωγής από το καθεστώς. Ως δικαιολογία ,η ΝΕΠ κατηγορήθηκε πως δημιουργούσε πλεονέκτες φέρνοντας για παράδειγμα αγρότες και ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων που είχαν αποκτήσει μεγάλα κέρδη. Τελικά ο Στάλιν θα εναντιώνονταν προς την ΝΕΠ και όποιους την υπερασπίζονταν και θα εφάρμοζε τη σκληρή του πολιτική .

Στις αρχές του 1928, ο Στάλιν ταξιδέψε στο Νοβοσιμπίρσκ    (Новосиби́рск). Εκεί κατηγορώντας τους τοπικούς αγρότες και μικρό-επιχειρηματίες που ονομάζονταν  Κουλάκοι (кула́к) για άδικη συσσώρευση των σιτηρών διέταξε την σύλληψη τους καθώς και την κατάσχεση των εμπορευμάτων τους. Στην συνέχεια κάτω από τις διαταγές του , ειδικές μονάδες κατάσχεσης αγροτικών προϊόντων εμφανίστηκαν σε ολόκληρη τη Δυτική Σιβηρία και τα Ουράλια, με βίαια επεισόδια να ξεσπούν μεταξύ των ομάδων και των αγροτών. Ο Στάλιν ανακοίνωσε ότι τόσο οι κουλάκοι όσο και οι «μεσαίοι χωρικοί» πρέπει να εξαναγκαστούν να απελευθερώσουν τη συγκομιδή τους ακόμα και με την βία. Αν και αυτή η πράξη θεωρήθηκε ως “βιαστική” από πολλούς στο κόμμα , ο Στάλιν συνέχισε την εφαρμογή του. Τον Ιανουάριο του 1930 το καθεστώς ενέκρινε ένα μέτρο για την απόλυτη εκκαθάριση των κουλάκων. Οι κατηγορούμενοι Κουλάκοι εξορίστηκαν σε άλλες περιοχές της Ένωσης ή σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μεγάλος αριθμός ανθρώπων πέθαναν κατά την διάρκεια της αναγκαστικής μετακίνησης τους από τις αντίξοες συνθήκες του ταξιδιού. Μέχρι τον Ιούνιο του 1930, 320.000 νοικοκυριά είχαν επηρεαστεί από την εκδίωξη αυτή. Σύμφωνα με τον βιογράφο του Στάλιν, Ντμίτρι Βολκοκγόνοφ “ Η καταδίωξη των Κολάκων ήταν ο πρώτος μαζικός διωγμός που εφάρμοσε ο Στάλιν στην ίδια του την χώρα.”

Τα οικονομικά μέτρα του Στάλιν στην συνέχεια θα αποσκοπούσαν στην απόλυτη κρατικοποίηση όλων των καλλιεργειών της Ένωσης. Μια πράξη που είχε αρχίσει από το 1929 με την δημιουργία κρατικών συνεταιρισμών . Από τον φόβο που είχε δημιουργηθεί από την εκδίωξη των Κουλάκων της Σιβηρίας λίγοι ήταν οι αγρότες που θα αντιστέκονταν στην κρατικοποίηση. Ως αποτέλεσμα αμέτρητοι αγρότες είδαν την παραγωγή τους να κατάσχεται. Έτσι , λιμοί ξέσπασαν σε πολλές περιοχές της Ένωσης αναγκάζοντας το πολιτικό γραφείο συχνά να διατάζει την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στις περιοχές αυτές. Ωστόσο, δεν μπόρεσαν να ανακουφίσουν την κατάσταση. Ένοπλες εξεγέρσεις εναντίων του κολεκτιβισμού ξέσπασαν σε Ουκρανία, Βόρειο Καύκασο, στην Νότια Ρωσία και την κεντρική Ασία που κορυφώθηκαν τον Μάρτιο του 1930. Τελικά τα επεισόδια θα καταστέλλονταν βίαια από τον Κόκκινο Στρατό. Ο Στάλιν απάντησε στις εξεγέρσεις με ένα άρθρο, υποστηρίζοντας ότι η συλλογικότητα ήταν εθελοντική και κατηγορούσε κάθε βία και άλλες υπερβολές στους τοπικούς αξιωματούχους.

Κατά την Διάρκεια του χειμώνα του 1932-33 ένας νέος ολέθριος λιμός εξαπλώθηκε  στην Ουκρανία, στο βόρειο Καύκασο και στο Καζακστάν. Ο λιμός αυτός, υπολογίζεται πως μέσα σε ένα χρόνο σκότωσε 7 εκατομμύρια άτομα στην Ουκρανία και 2 εκατομμύρια (40% του πληθυσμού των κοζάκων) στο Καζακστάν. Πολύ θεωρούν την μαζική αυτήν πείνα εσκεμμένη από τον Στάλιν. Συγκεκριμένα οι Ουκρανοί, ονομάζουν το γεγονός αυτό Χολοντόμορ ( Голодомо́р) δηλαδή, δολοφονία μέσο πείνας. Ως απόδειξη στην κατηγορία αυτή υποδεικνύουν το γεγονός πως  κάθε απόπειρα ανθρωπιστικής βοήθειας από το εξωτερικό για την καταπολέμηση του λιμού απαγορεύτηκε από το κράτος. Επίσης, εκείνη την περίοδο , η εξαγωγή σιτηρών της Σοβιετικής Ένωσης βρίσκονταν στο ανώτατο σημείο της. Ακόμα, εκείνο το διάστημα στην Ουκρανία, το ουκρανικό εθνικιστικό κίνημα είχε μεγάλη έξαρση υποστηρίζοντας περισσότερο την κατηγορία περί εσκεμμένου λιμού. Πολύ ιστορικοί διαφωνούν για το εάν η μεγάλη πείνα του 1932-33 ήταν όντως σχεδιασμένη ή αποτελέσματα της πολιτικής του Στάλιν ή και τα δύο ταυτόχρονα. Παρά το τρομακτικό μέγεθος της καταστροφής, το Σταλινικό καθεστώς μπόρεσε και έκρυψε την ύπαρξη αυτής της καταστροφής στο υπόλοιπο κράτος για περισσότερο από μισό αιώνα. Τα ξένα μέσα ενημέρωσης απέδωσαν την καταστροφή σε φτωχή συγκομιδή εξαιτίας της έλλειψης βροχής.

Παρά τα εκατομμύρια θύματα που προκάλεσαν οι πολιτικές του Στάλιν εξαιτίας των πενταετών σχεδίων για την ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας της Σοβιετικής Ένωσης(Пятиле́тние пла́ны разви́тия наро́дного хозя́йства СССР),η Σοβιετική ένωση μεταμορφώθηκε σε μια βιομηχανική υπερδύναμη αντάξια των υπόλοιπων υπερδυνάμεων της εποχής. Κατά την περίοδο αυτή ,πολλές υπερκατασκευές χτίστηκαν στην Σοβιετική ένωση όπως το μετρό της Μόσχας μαζί με πάρα πολλά βιομηχανικά κέντρα, ορυχεία και καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Τα έργα αυτά αν και βελτίωσαν την οικονομία της Σοβιετικής Ένωσης έγιναν μέσω καταναγκαστικής εργασίας καθώς τα εργατικά δικαιώματα στην Σοβιετική ένωση είχαν σχεδόν εξαφανιστεί. Οι πράξεις του Στάλιν κατά την δεκαετία του 30 πέρα από την απώλεια εκατομμυρίων ζωών, του δημιούργησαν και πολλούς εχθρούς μεταξύ της Ελίτ της Σοβιετικής Ένωσης καθώς και μεταξύ των πολιτών. Για αυτό ,στο Διάστημα μεταξύ του 1936-39 το Σταλινικό καθεστώς ξεκίνησε μια εκστρατείας μαζικής πολιτικής καταστολής η οποία προέβλεπε : εκτεταμένη εκκαθάριση του Κομμουνιστικού Κόμματος και κυβερνητικών αξιωματούχων και της ηγεσίας του Κόκκινου Στρατού, εκτεταμένη αστυνομική επιτήρηση, καταστολή των αντιδράσεων των αγροτών ,ερεύνα για υποτιθέμενους «σαμποτέρ» και «αντεπαναστάτες», φυλακίσεις ακόμη και αυθαίρετες μαζικές εκτελέσεις. Το γεγονός αυτό ονομάστηκε ο μεγάλος τρόμος, ή μεγάλη κάθαρση. Στο διάστημα αυτών των μαζικών φυλακίσεων και εκτελέσεων, σύγχρονοι ιστορικοί υπολογίζουν το μέγεθος των θυμάτων μεταξύ 950.000 και 1.200.000 καθώς μόνο οι «νόμιμες» εκτελέσεις ήταν γύρω στις 700.000 Οι κατηγορούμενοι συχνά βασανίζονταν με αποτρόπαια μέσα προκειμένου να μαρτυρήσουν τα υποτιθέμενα εγκλήματά τους. Εκατοντάδες χιλιάδες «ύποπτοι» στάλθηκαν σε στρατόπεδα εργασίας γνωστά ως «Γκούλακς» (ГУЛАГ) που βρίσκονταν απομονωμένα στην Σιβηρία όπου πολλοί πέθαναν από την πείνα και την εξάντληση. Ταυτόχρονα, πολλές εθνικές μειονότητες στην χώρα ενοχοποιήθηκαν για υποτιθέμενες ενέργειες κατά του κράτους με μαζικές διώξεις εναντίων τους. Οι μαζικές εκτελέσεις γίνονταν συχνά μέσω εκτελεστικών αποσπασμάτων και χρήση αυτοσχέδιων φορτηγών με θαλάμους αερίων (душегубка) όπου δεκάδες άτομα στοιβάζονταν στον φορητό θάλαμο αερίων που κουβαλούσαν για να θανατωθούν με την χρήση τοξικών αερίων. Παρά το μέγεθος τους, οι πράξεις αυτές έμειναν σχεδόν άγνωστες στο ευρύ κοινό καθώς μόνο μερικές μεμονωμένες ιστορίες από δραπέτες έφτασαν στην Δύση.

Ο μεγάλος τρόμος ήταν αποτέλεσμα του παρανοϊκού τροπου σκέψης που είχε αναπτύξει ο Στάλιν και η διοίκηση του. Πολλά από τα θύματα της κάθαρσης ήταν κοντινοί συνεργάτες του και υποστηρικτές που τον είχαν βοηθήσει σημαντικά στο παρελθόν στην υλοποίηση των σχεδίων του. Οι εκκαθάρισης μπορεί να μείωσαν τους «εχθρούς του κράτους» μα άφησαν την διοίκηση του στρατού και ενός σημαντικού μέρους του κράτους ανοργάνωτη καθώς πολλοί έμπειροι και πιστοί αξιωματούχοι του στρατού εξοντώθηκαν. Ως αποτέλεσμα η Σοβιετική ένωση θα είχε έναν πολυάριθμο μα άπειρο και αναποτελεσματικό στρατό. Όλα αυτά τελικά, θα άφηναν την Σοβιετική Ένωση εκτεθειμένη και αδύναμη στη επερχόμενη πολεμική εισβολή της Ναζιστικής Γερμανίας.

Στις 28 Αυγούστου του 1939 η Σοβιετική Ένωση και η Ναζιστική Γερμανία υπέγραψαν μια συμφωνία μη επίθεσης με το όνομα το Σύμφωνο Μολότωφ – Ρίμπεντροπ (επίσημα; Γερμανοσοβιετική Συνθήκη). Η συμφωνία αν και φαινομενικά προέβλεπε την στρατιωτική ουδετερότητα και την οικονομική συνεργασία των δύο χωρών στην πραγματικότητα αποτελούσε μια άτυπη συμμαχία Άξονα και Σοβιετικής Ένωσης καθώς υπήρξαν μυστικές συμφωνίες σχετικά με την μελλοντική κοινή εισβολή στην Πολωνία και την διχοτόμησή της μεταξύ των δύο χωρών όπως και έγινε. Ο Στάλιν αγνοούσε τις προειδοποιήσεις των συνεργατών του για μελλοντική εισβολή του Άξονα πιστεύοντας πως κάτι τέτοιο δεν ήταν εφικτό θεωρώντας πως ο Χίτλερ δεν είχε την απαραίτητη στρατιωτική δύναμη για να κάνει κάτι τέτοιο.

Αν και τελικά η Ναζιστική Γερμανία κατάφερε να πάρει πολύ περισσότερη Πολωνική γη από ότι προέβλεπε η συμφωνία, ο Στάλιν συνέχιζε να αγνοεί τις προειδοποιήσεις των στρατιωτικών αναλυτών του. Θεωρούσε πως η Γερμανία δεν θα άνοιγε ένα ακόμη μέτωπο ενώ είχε να αντιμετωπίσει τους συμμάχους στην Δύση και στην Βόρεια Αφρική. Ακόμα και όταν τα στρατεύματα του άξονα είχαν καλύψει σχεδόν ολόκληρη την ηπειρωτική Ευρώπη και είχαν συγκεντρώσει έναντι των συνόρων της Ένωσης στρατό μεγαλύτερο από αυτών των Σοβιετικών, ο Στάλιν ακόμη δεν πίστευε πως η Γερμανοί θα επιχειρούσαν να κατακτήσουν τις αχανής έκτασης της Σοβιετικής Ένωσης. Τελικά, στις 22 Ιουνίου του 1941 οι μεγαλύτεροι φόβοι όλων των Σοβιετικών επιβεβαιώθηκαν με τα στρατεύματα του άξονα να εξαπολύσουν την μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση στην ιστορία εναντίων της απροετοίμαστης Σοβιετική Ένωσης.

Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος

Η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, όπως ονομάστηκε η εισβολή του Άξονα, προκάλεσε τεράστια καταστροφή στο στρατό των Σοβιετικών φτάνοντας εκατοντάδες χιλιόμετρα μέσα στην ενδοχώρας της Σοβιετικής Ένωση σε διάστημα μόλις μερικών ημερών. Στην αρχή, η ανώτατη διοίκηση της ένωσης απέτισε μια αντεπίθεση να γίνει αμέσως εναντίων των στρατευμάτων του άξονα, μα ο στρατός είχε υποστεί τόσο μεγάλη ζημιά και βρίσκονταν σε τέτοια σύγχυση που κάτι τέτοιο ήταν αδύνατον. Ο στρατός της Ένωσης ήταν ακόμη επηρεασμένος από την κάθαρση του 1936 και σημαντικό μέρος των αξιωματικών του δεν είχε ακόμη αντικατασταθεί ή οι διοικητές του είχαν ελλιπή εκπαίδευση. Έτσι, η διοίκηση και οι τηλεπικοινωνίες του στρατού ήταν αναποτελεσματικές και οι πληροφορίες μεταξύ των στρατηγείων έφταναν αργά και συχνά ήταν λανθασμένες. Οι στρατιώτες των Σοβιετικών επίσης, είχαν ελλιπές και πεπαλαιωμένο εξοπλισμό κάνοντάς τους ευάλωτους στις αιφνίδιες επιθέσεις του Άξονα.

Ως έσχατη λύση, το Σταλινικό καθεστώς απαγόρευσε οποιαδήποτε στρατό να υποχωρήσει χωρίς την έγκριση του απειλώντας τους διοικητές που θα επιχειρούσαν κάτι τέτοιο με φυλάκιση ή ακόμα και εκτέλεση με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. Επίσης, οι στρατοί διατάχθηκαν να καταστρέψουν οτιδήποτε δεν μπορούσαν να κουβαλήσουν και θα ήταν χρήσιμο στον εχθρό. Αν και οι διαταγές αυτές ανάγκασαν τους στρατιώτες να πολεμήσουν μέχρι εσχάτων και έκαναν τον ανεφοδιασμό δύσκολο για τον άξονα, τελικά θα αποτελούσε ευκαιρία για τεράστιες περικυκλώσεις στρατιωτικών μονάδων. Για παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η περικύκλωση των 600.000 στρατιωτών της Ένωσης στο Κίεβο εξαιτίας της καθυστέρησης για υποχώρηση. Ο Στάλιν ακόμα, απαγόρευσε την εκκένωση μεγάλων πόλεων για να μην προκληθεί πτώση του ηθικού καθώς μεγάλο μέρος των ειδήσεων για τις ήττες των στρατών έφτανε πολύ αργά στο κοινό. Έτσι, τεράστιες πόλεις όπως το Λένινγκραντ με πληθυσμό μεγαλύτερο των 3 εκατομμυρίων, δεν εκκενώθηκε ολικά όταν περικυκλώθηκε από τον Άξονα. Ως αποτέλεσμα η πόλη γνώρισε την χειρότερη πολιορκία στην ιστορία με το 1/3 (περισσότεροι από 1.100.000) των κατοίκων της να αφανιστούν.

Τελικά, σε μόλις 4 μήνες τα στρατεύματα του άξονα βρίσκονταν στην ενδοχώρα της Μόσχας, όπου και άρχισαν να επιβραδύνονται από τις βροχές του φθινοπώρου. Βλέποντας την καθυστέρηση του πολέμου αστραπής (στα Γερμανικά Blitzkrieg), το καθεστώς οργάνωσε όσο καλύτερα μπορούσε τους εναπομείναντες στρατιώτες του προκειμένου να υπερασπιστούν την πρωτεύουσα. Μετά από φοβερή μάχη και τρομερές απώλειες (4,5 εκατομμύρια από την αρχή του πολέμου) η κατάληψη της Μόσχας από την Ναζιστική Γερμανία απέτυχε. Ο Στάλιν θεώρησε πως ο χειμώνας και οι βίαιες συγκρούσεις έξω από την Μόσχα είχαν αφήσει τον Ναζιστικό στρατό αδύναμο .Γι’αυτό και στις αρχές του 42, μερικές μέρες μετά την παύση την επίθεσης στην Μόσχα διατάχθηκε μια γενική αντεπίθεση κατά μήκους όλου του μετώπου η οποία αν και στην αρχή είχε μεγάλες επιτυχίες, στην τελική αποδείχτηκε ολέθρια για τους Σοβιετικούς αφού όχι μόνο απέτυχε αλλά και προκάλεσε εκατομμύρια ακόμη νεκρών.

Ο Στάλιν τελικά δεν θα ξαναρίσκαρε με το στρατό που είχε απομείνει στην Ένωση ακούγοντας τις συμβουλές των έμπειρων αξιωματικών του. Έτσι όταν οι Γερμανοί ξεκίνησαν την κατάληψη του Καυκάσου με την κωδικοποιημένη ονομασία Φάση Μπλε(Phase blau) στις 2 Φεβρουαρίου του 1942, ο κόκκινος στρατός ήταν πιο έτυμος και αρτιότερα εξοπλισμένος. Αν και πάλι, οι στρατοί του Άξονα κατέφεραν και έφτασαν στον Ποταμό Βόλγα σε διάστημα μόλις 5 μηνών απειλώντας να κόψουν την Σοβιετική ένωση στην μέση. Ο Χίτλερ τότε αποφάσισε πως η τελειωτική μάχη για τον Καύκασο και πιθανόν του πολέμου θα γίνονταν στην πόλη που είχε το όνομα του μεγαλύτερου εχθρού, το Στάλινγκραντ (Σημερινό Βόλγκογκραντ).Οι στρατοί του άξονα βρήκαν αρχικά μικρή αντίσταση και μέσα σε μία μέρα κατέστρεψαν το 81% των κτιρίων της πόλης. Ωστόσο , οι Σοβιετική, έχοντας κρυφτεί στα ερείπια, συνέχισαν έναν βίαιο αγώνα για την υπεράσπιση της πόλης. Όπως και οι υπόλοιπες πόλεις, το Στάλινγκραντ δεν είχε εκκενωθεί καθώς όπως υποστήριζε ο Στάλιν «Κανένας στρατιώτης δεν θα πολεμήσει για μια άδεια πόλη.» με αποτέλεσμα εκατοντάδες χιλιάδες άμαχοι να παγιδευτούν μεταξύ των βίαιων οδομαχειών. Ο Στάλιν κατά την διάρκεια της μάχης για το Στάλιγκραντ εφάρμοσε την διάσημη διαταγή νούμερο 225 με το όνομα «Ούτε ένα βήμα πίσω» (Ни шагу назад). Η διαταγή προέβλεπε ότι όποιος στρατιώτης, πολίτης, ή αξιωματικός έδειχνε δειλίας ή απροθυμία για μάχη να συλλαμβάνεται με την κατηγορία της προδοσίας. Συνολικά 994,300 στρατιώτες κατηγορήθηκαν βάση αυτής της εντολής με ένα σημαντικό μέρος από αυτούς να εκτελείτε αν και οι περισσότεροι στάλθηκαν σε Ποινικές στρατιωτικές μονάδες.

Μετά από σχεδόν 2 μήνες (12 Σεπτεμβρίου του 1942 με 19 Νοεμβρίου 1942 βίαιων μαχών στα ερείπια της κατεστραμμένης πόλης, ο κόκκινος στρατός μπόρεσε με την βοήθεια του ψυχρού πρώιμου χειμώνα να περικυκλώσει τα στρατεύματα του άξονα γύρω από το Στάλινγκραντ μετά από μια αιφνίδια επίθεση των Σοβιετικών στρατών στις 19 Νοεμβρίου του 1942 με όνομα επιχείρηση «Ουρανός» (Опера́ция Ура́н). Ο Χίτλερ θεωρούσε τους στρατούς της Σοβιετικής ένωσης «τελειωμένους» χωρίς να δίνει σημασία στα εκτεθειμένα σημεία του μετώπου. Έτσι, ο Ναζιστικός στρατός έπαθε ολοκληρωτική καταστροφή καθώς πάνω από 300 χιλιάδες από τους καλύτερους στρατιώτες της Ναζιστικής Γερμανίας παγιδεύτηκαν στην πόλη. Η πείνα και το κρύο θα άφηνε μόλις 91.000 στρατιώτες του Άξονα ζωντανούς που τελικά θα κατέληγαν στα Γκούλαγκ. Ο Στάλιν θέλησε να βάλει τους Γερμανούς αιχμαλώτους πολέμου σε εξαναγκαστική εργασία για την ανοικοδόμηση της Σοβιετικής Ένωσης. Πολλοί αξιωματικοί είχαν παρόμοιες ιδέας καθώς επιθυμούσαν να τιμωρήσουν τους εισβολείς.

Μετά από την Μάχη του Στάλινγκραντ οι Σοβιετικοί θα βρίσκονταν σε μια συνεχόμενη αντεπίθεση εναντίον του άξονα και τελικά μετά από 3 ακόμα χρόνια αιματοχυσιών θα έφταναν στο Βερολίνο νικώντας με την βοήθεια των συμμάχων τον πόλεμο. Ο Στάλιν μαζί με τους Γερμανούς θέλησε να εκδιώξει και όσους συνεργάστηκαν με τους κατακτητές. Έτσι λοιπόν, στην Ουκρανία και στην Λευκορωσία όπου πολλοί είδαν τους Ναζί ως “απελευθερωτές” , ο Στάλιν ξεκίνησε μια τεράστια νέα κάθαρση εναντίων τους. Η κάθαρση αυτήν θα κορυφώνονταν όταν τα στρατεύματα των Σοβιετικών θα έφταναν στην Ανατολική Ευρώπης και ειδικά στην Γερμανία όπου ο Στάλιν και ανώτεροι αξιωματικοί θα εφάρμοζαν μαζικές εκτοπίσεις του Γερμανικού πληθυσμού στα βιομηχανικά κέντρα της Σοβιετικής Ένωσης όπου και θα χρησιμοποιούνταν για φτηνό εργατικό δυναμικό. Τα θύματα αυτής της εκτόπισης μετριούνται σε 4 εκατομμύρια καθώς πολύ πέθαναν στις απάνθρωπες συνθήκες της Σιβηρίας.

Το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου θα άφηνε την Ευρώπη και ιδιαίτερα την Σοβιετική Ένωση κατεστραμμένη αφού ο πόλεμος κόστισε την ζωή σε πάνω από 26 εκατομμύρια Σοβιετικών. Αν και το καθεστώς του Στάλιν τελικά θα έπαιζε καθοριστικό ρόλο στην ήττα του Άξονα, οι κακές πολιτικές που εφαρμόστηκαν δίνουν μερίδιο ευθύνης και στον ίδιο . Μεγάλο μέρος από την καταστροφή θα μπορούσε να είχε αποφευκτεί εάν ο Στάλιν είχε προετοιμαστεί για τον πόλεμο νωρίτερα και είχε φροντίσει ο στρατός να είναι αποτελεσματικότερος .

Μετά το Τέλος του Δευτέρου παγκοσμίου πολέμου.

Μετά την άνευ όρου παράδοση της Γερμανίας, η διοίκηση της Σοβιετικής ένωσης εγκαθίδρυσε μια ζώνη κατοχής στην ανατολική Γερμανία.. Ταυτόχρονα, οι Σοβιετικοί εγκαθίδρυσαν κυβερνήσεις δορυφόρους στις χώρες που οι στρατοί τους ελευθέρωσαν (Πολωνία, Εσθονία, Λετονία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Τσεχία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Αλβανία) . Έτσι οι Σοβιετική Ένωση επεκτάθηκε σε σχεδόν ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη. Αυτό θα χώριζε την Ευρώπη σε Δύο μεγάλα στρατόπεδα για τα επόμενα 45 χρόνια. Το Σιδηρούν παραπέτασμα, όπως και ονομάστηκε η διχοτόμηση της ηπείρου θα έπαιρνε παγκόσμιες διαστάσεις και θα εισήγαγε τον κόσμο σε μια εποχή τρόμου και κινδύνου, τον “Ψυχρό” πόλεμο. Κατά την Διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Στάλιν θα συνεχίζει να σχεδιάζει την επέκταση της ιδεολογίας του και των συνόρων της Ένωσης σε άλλες ηπείρους.

Ο Στάλιν στα τελευταία χρόνια της ζωής του θα απομονώνονταν ακόμα πιο πολύ στον εαυτό του. Δεν θα εμπιστεύονταν πλέον κανέναν παρά ορισμένα άτομα που γνώριζε προσωπικά. Στις 5 Μαρτίου του 1953 ο Στάλιν πεθαίνει έχοντας αναγάγει την Σοβιετική Ένωση σε μια παγκόσμια βιομηχανική και στρατιωτική υπερδύναμη. Μια υπερδύναμη όμως που θεμελιώθηκε πάνω στα πτώματα εκατομμύρια αθώων που θεωρήθηκαν απειλή από το Καθεστώς .Είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστεί ο ακριβής αριθμός των θυμάτων του Σταλινικού Καθεστώτος, οι αριθμοί κυμαίνονται από 7 εκατομμύρια μέχρι και 20 εκατομμύρια . Πέρα όμως από τις εκατόμβες των νεκρών, ο Στάλιν κληροδότησε και μια απόλυτα καταπιεστική και μαζικοποιημένη κοινωνία η οποία ελέγχονταν εξολοκλήρου από την κρατική διοίκηση . Ο Στάλιν πίστευε πως «\ο σκοπός αγιάζει τα μέσα ». Ποιος όμως είναι πραγματικά ο “σκοπός” όταν τόσοι εκατομμύρια ανθρώπων βρίσκουν άδικα το θάνατο.

 

Του Ηρακλή Κητίδη

 

Βιβλιογραφία:

The Great Terror του Robert Conquest (έκδοση του 2008)

Stalin: The Court of the Red Tsar του Simon Sebag Montefiore

Stalin: new biography of a dictator του Oleg VitalyevichKhlevniuk

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: