Φάκελος Βοσνία: Ευρώπη ή Ανατολή;

Scroll down to content

Υπάρχει μια περιοχή στα Δυτικά Βαλκάνια που δεν μοιάζει με τις άλλες σλαβικής καταγωγής. Σε αυτή τη χώρα η επίσημη γλώσσα είναι σλαβικής προέλευσης αλλά η επίσημη θρησκεία η μουσουλμανική. Ο λόγος, φυσικά, για την Βοσνία Ερζεγοβίνη, η οποία εδώ και χρόνια ισορροπεί ανάμεσα στο Ισλάμ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Η μουσουλμανική θρησκεία έχει μείνει μαζί με την ιστορία της περιοχής από την περίοδο της άνθισης του Ισλάμ και της Χρυσής εποχής για την Πύλη με την μεγάλη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τα μνημεία και ο πολιτισμός των Βόσνιων σχεδόν αναδομήθηκαν την περίοδο αυτή και πλέον η χώρα αυτή δεν μοιάζει με βαλκανική, αλλά αντανακλά έντονα στοιχεία της Μέσης Ανατολής. Η γλώσσα και η θρησκεία ενώνονται, δημιουργώντας μια σύζευξη, μια κράση που δεν υπάρχει τόσο έντονη στα Βαλκάνια.

Το δεύτερο παράδοξο είναι πως η ίδια η χώρα έχει χωριστεί σε δύο μέρη, την Ομοσπονδία της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης και την Σερβική Δημοκρατία. Στην πρώτη κυριαρχούν δύο βασικές εθνοτικές ομάδες, Βοσνιομουσουλμάνοι και Κροάτες και για αυτήν θα γίνεται λόγος στο εξής. Στη δεύτερη, κυριαρχούν οι Σέρβοι. 

Τον Μάρτιο του 1992 ξεκινά ο πόλεμος της Βοσνίας, ο οποίος τερματίστηκε τον Δεκέμβριο του 1995. Ο πόλεμος αυτός αποτελεί μια από τις πιο περίπλοκες συρράξεις του προηγουμένου αιώνα, αφού πήρε διεθνικές και θρησκευτικές προεκτάσεις. Ήταν στην ουσία ο απόηχος του πολέμου των δέκα ημερών των Σλοβένων και του πολέμου για την Κροατική ανεξαρτησία, που είχε ξεκινήσει ένα χρόνο νωρίτερα. 

Στον πόλεμο για την ανεξαρτησία της Βοσνίας ενεπλάκη το ΝΑΤΟ, το οποίο εφάρμοσε τον νόμο του ΟΗΕ. Αυτός ο νόμος απαγόρευε τις πτήσεις πάνω από τη ζώνη της Βοσνίας Ερζεγοβίνης ως « no fly zone ». Εκτός αυτού, στον πόλεμο συμμετείχε η Κροατία, η οποία θέλησε να υπερασπιστεί την κροατική μειονότητα στη περιοχή, καθώς και η Γιουγκοσλαβία, αφού υπήρχε και η Σερβική μειονότητα. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί κλίμα όχι μόνο εθνικής, αλλά και θρησκευτικής κάθαρσης, με τους μουσουλμάνους να μεταναστεύουν, ενώ τόσο τζαμιά, όσο και λοιπά στοιχεία μουσουλμανικού πολιτισμού να γκρεμίζονται.

 Ο πόλεμος έκλεισε με την συνθήκη του Dayton, η οποία χαρακτηρίζεται από πολλούς ως η αρχή της παρακμής του Βοσνιακού κράτους. Στην ουσία, μέσω της συνθήκης δημιουργήθηκε ένα ανίσχυρο κράτος με δύο πανίσχυρες οντότητες στο εσωτερικό του. Ήταν η συνθήκη των συμβιβασμών και των υποχωρήσεων από πλευράς του Βοσνιακού κράτους. Η Λέιλα Ράμιτς Μεσίοβιτς, σε συνέντευξη της, δηλώνει πως η ειρηνευτική συμφωνία και γενικά ο πόλεμος στη Βοσνία ήταν η αρχή του τέλους της πορείας της χώρας στην Ευρώπη.

Τι σημαίνει αυτό; 

Το μουσουλμανικό στοιχείο στη Βοσνία είναι αυτό που μετά τον πόλεμο δέχτηκε τη μεγαλύτερη βοήθεια από την διεθνή κοινότητα. Εφαρμόσθηκε πρόγραμμα επαναπατρισμού μουσουλμάνων με πλήρη επιστροφή των περιουσιών τους. Ταυτόχρονα, έγινε προσπάθεια ανασυγκρότησης τζαμιών, με πολλούς μουσουλμάνους από την Τουρκία και τα Αραβικά Εμιράτα να στηρίζουν το έργο αυτό. Τέλος, έγινε ολική ανόρθωση της γέφυρας του Μόσταρ, μνημείο της διαθρησκευτικής σύμπραξης στην χώρα. 

Η ανεξαρτητοποίηση και στήριξη του μουσουλμανικού στοιχείου της Βοσνίας δημιούργησε την αίσθηση της αναδόμησης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την δημιουργία ισχυρής κοιτίδας του Ισλάμ στα Βαλκάνια, πέραν της Αλβανίας. 

Η Βοσνία Ερζεγοβίνη έχει γίνει πολλές φορές πεδίο διαμάχης ή σύμπραξης των διαφόρων μουσουλμανικών στοιχείων. Κατά την περίοδο αντιπαλότητας του Ερντογάν με τον Γκιουλέν, Βόσνιοι δάσκαλοι και κρατικοί υπάλληλοι, που φαινομενικά ανήκαν στο κίνημα, χάνουν τη δουλειά τους. Παράλληλα, τους απαγορεύεται να στείλουν και να λάβουν έγγραφα μέσω της πρεσβείας και κατάσχονται τα διαβατήριά τους, με αποτέλεσμα να αναγκάζονται να διακόψουν κάθε σχέση με την Τουρκία. Εκτός αυτού, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης προβάλλουν βίντεο με Βόσνιους να είναι υπέρ του τουρκικού στρατού στη Συρία και προσπαθούν προπαγανδιστικά να εμπλέξουν την Τουρκία στα Βοσνιακά ζητήματα. 

Το σημαντικότερο, όμως, είναι πως αυτή η διαρκής εμπλοκή υποσκάπτεται από τον πρόεδρο της Βοσνίας ο οποίος είναι « φίλιος » του Ερντογάν και έχει δηλώσει δημόσια σχετικά με την εκλογή του Ερντογάν πως « δεν είστε μόνο πρόεδρος της Τουρκίας αλλά όλων μας ». Όλα αυτά, σε συνάρτηση με την μουσουλμανική κοινότητα – η οποία πολύ θα ήθελε να ανήκει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία – δίνουν την εντύπωση πως αναγεννιέται η Χρυσή Εποχή. 

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, παρατηρείται ένα ακόμα παράδοξο. Οι χώρες του Κόλπου θεωρούν την Βοσνία ως ένα εύφορο έδαφος για επενδύσεις και συρρέουν στην χώρα με χρήματα για δραστηριοποίηση στο εμπόριο και χρηματοδότηση τζαμιών. Στο Σαράγεβο, μπορεί κανείς να δει αρκετές ταμπέλες στα αραβικά και αρκετούς Άραβες να μένουν, να ψωνίζουν και να δραστηριοποιούνται εκεί. Στη πραγματικότητα, μέσω του εμπορίου δημιουργείται ένα αραβικό προτεκτοράτο στα Βαλκάνια. 

Μέσα σε αυτό το κλίμα απόλυτης εξάρτησης από το Ισλάμ, η Βοσνία προσπαθεί από το 1990 να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αρχικά, η Ένωση έβλεπε την προοπτική ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων ως πανάκεια για την επίτευξη της σταθερότητας και της ειρήνης. Από το 1999, με την έναρξη της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και την ατζέντα της Θεσσαλονίκης, η χώρα είναι και επίσημα μέλος προς ένταξη. 

Η Ένωση, όμως, αποφασίζει να μην είναι η Βοσνία μια απο αυτές που θα ενταχθούν σε αυτή το 2025. Αυτό προκαλεί αναταραχή στο εσωτερικό με την μουσουλμανική κοινότητα να κατηγορεί την Ένωση πως μεροληπτεί εναντίον της. Αλλά δεν ισχύει αυτό. Σαφώς και η τεράστια εξάρτηση της Βοσνίας από την Τουρκία και τις Χώρες του Κόλπου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία ένταξης, αλλά στην ουσία το βασικότερο πρόβλημα είναι πως η κυβέρνηση αδυνατεί να εφαρμόσει τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ στο πολιτικό σύστημα  φαίνεται να κυριαρχούν η διαφθορά, οι εθνικισμοί και το οργανωμένο έγκλημα. Από το 2000 έως το 2010, η Βοσνία Ερζεγοβίνη πραγματοποιεί σημαντικές προσπάθειες για εκκαθάριση από τέτοια φαινόμενα, χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία. 

Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι το διαρκώς αυξανόμενο μουσουλμανικό στοιχείο δεν συμβαδίζει με τις απαιτήσεις τις ΕΕ. Υποχρέωση κάθε πιστού μουσουλμάνου είναι η τήρηση του θρησκευτικού νόμου. Από τη στιγμή όμως που ο μουσουλμανικός νόμος καταργεί το κράτος δικαίου και πρόνοιας, όπως αυτό ορίζεται από την ΕΕ, είναι εμφανές ότι προκύπτει ένα αγεφύρωτο χάσμα μεταξύ των ευρωπαϊκών προτύπων και του τρόπου ζωής των Βόσνιων πολιτών

Για την ένταξη της, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι έκανε προσπάθεια αναθεώρησης του Συντάγματός της. Φυσικά, οι πολλαπλές πολιτικές εντάσεις στη χώρα είναι αδύνατον να της επιτρέψουν να προσαρμοσθεί στην Ευρώπη. Είναι προφανές ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να ελέγξει τις εξελίξεις στη Βοσνία.

Ωστόσο, η ένταξη στο ΝΑΤΟ προβλέπεται ευκολότερη σε σχέση με την ένταξη στην ΕΕ. Η συμμαχία έχει εντάξει την χώρα στα μελλοντικά μέλη και είναι έτοιμο να την δεχθεί. Εξάλλου, είναι γνωστή τακτική του ΝΑΤΟ να εντάσσει χώρες με σκοπό να λυθούν εσωτερικά ή εξωτερικά προβλήματα μέσω της σύμπραξης του ιδίου με την χώρα.

Με αυτή τη προοπτική φαίνεται ευκολότερη και η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή χώρα με τόσο ισχυρή εξάρτηση από την Τουρκία και το γεγονός αυτό αυξάνει την επικινδυνότητα  να επιτραπεί η εμπλοκή της Πύλης στα εσωτερικά της Ένωσης. 

Παρόλο που πολλοί ευρωπαϊστές Βόσνιοι πιστεύουν πως τόσο η χώρα τους, όσο και η ίδια η Ένωση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί μεμονωμένα, η ένταξη είναι ακριβοθώρητη, αν κανείς λάβει υπόψη του την κατάσταση της χώρας σήμερα. 

Τελικά, η χώρα αυτή που επί δεκαετίες προσπαθεί να εισέλθει στην Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να έχει σχεδόν ολοκληρωτικά στραφεί προς το Ισλάμ και τις πολιτικές του προεκτάσεις. Μπορεί να ανήκει γεωγραφικά στην Ευρώπη, ωστόσο συνεχώς απομακρύνεται πολιτισμικά από αυτήν. Είναι, άραγε, εφικτό να αντιστραφεί αυτή η πορεία και η Βοσνία να γίνει και αυτή μέλος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ; 

Ο χρόνος θα το δείξει…

 

της Θεοδώρας Βουνίδη

 

Βιβλιογραφία:

The Bridge : Άρθρα για τη Βοσνία σε ειδικό αφιέρωμα 

Από τα Βαλκάνια στη νοτιοανατολική Ευρώπη : Προκλήσεις και προοπτικές στον 21ο αιώνα, Ιωάννης Αρμακόλας – Θάνος Π. Ντόκος, Εκδόσεις Σιδέρης

gr.euronews.cοm

Αρέσει σε %d bloggers: