Η σύγχρονη θεώρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: Το παράδειγμα της Κινάς

Scroll down to content

Τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν κατοχυρωθεί ήδη από το 1945 με την υπογραφή του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Την ανάγκη για Οικουμενική Διακήρυξη σχετικά με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα έφεραν στο προσκήνιο οι αποτρόπαιες τιμωρίες και τα βασανιστήρια που εφαρμόσθηκαν κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Έτσι, έγινε η αρχή, ώστε τόσο οι κοινωνίες, όσο και οι ίδιες οι κυβερνήσεις να εξωτερικεύσουν την ανάγκη ύπαρξης μια κοινής πολιτικής, που να αφορά στα Ανθρώπινα Δικαιώματα, και με αυτό τον τρόπο να αποφευχθεί στο μέλλον μια τέτοια θηριωδία.

Από τα μέσα περίπου της δεκαετίας του ’70, όλο και περισσότερα κράτη επιλέγουν να εντάξουν στην εξωτερική τους πολιτική τον παράγοντα αυτόν. Ιδιαίτερα από το 1977 – όταν σηματοδοτείται η απαρχή της λειτουργίας της Επιτροπής των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων – και μέχρι το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ( 1989 ), σχεδόν όλες οι χώρες περιλαμβάνουν τα Θεμελιώδη Δικαιώματα στους εθνικούς στόχους για την εξωτερική πολιτική. Μέχρι και την δεκαετία του ’90, οι αποτρόπαιες πράξεις γίνονται κατακριτέες από τη διεθνή κοινότητα και ο ολοένα και πιο ενσωματωμένος στόχος της εφαρμογής επηρεάζει τις διμερείς σχέσεις, ιδιαίτερα των ισχυρών κρατών. Στην ουσία τα ισχυρά κράτη χρησιμοποιούν τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ως μέσο άσκησης πολιτικής προς όφελος τους και γι’ αυτό και τα χρησιμοποιούν για στενά κομματικούς σκοπούς.

Για πληρέστερη κατανόηση, θα μελετήσουμε το παράδειγμα της σφαγής στη πλατεία Τιανανμέν στο Πεκίνο. Στις 4 Ιουνίου του 1989, οι αρχές του Πεκίνου – με τεθωρακισμένα οχήματα – προέβησαν σε τερματισμός των διαδηλώσεων στη πλατεία Τιανανμέν. Οι διαδηλώσεις αυτές διήρκεσαν πολλές εβδομάδες και συμμετείχε σε αυτές μεγάλο μέρος του λαού. Είναι σαφές από το γεγονός αυτό ότι η κομμουνιστική ηγεσία προθυμοποιήθηκε να δολοφονήσει τον λαό της, προκειμένου να διατηρήσει τον πολιτικό έλεγχο στη χώρα. Οι δολοφονίες πολιτών ανέρχονται επίσημα στους 200 άοπλους πολίτες, αριθμός που επίσημα αυξάνεται κατά δυο έως τρεις φορές με ταυτόχρονες συλλήψεις, αναγκαστικές μετακινήσεις και εκτελέσεις.

Ο διεθνής αντίκτυπος αποδείχθηκε ισχυρός. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κίνηση των Ηνωμένων Πολιτειών να επιβάλουν εμπάργκο στο εμπόριο όπλων. Ταυτόχρονα, η Ευρώπη πάγωσε 780 εκατομμύρια δολάρια σε δάνεια προς τη Κίνα, ενώ η Ιαπωνία ανέστειλε το νέο πενταετές της πρόγραμμα βοήθειας. Εκτός αυτών, η ομάδα των 7 καταδίκασε δημόσια την σφαγή. Το ίδιο έκαναν και μεμονωμένα χώρες.

Το αποτέλεσμα του αποκλεισμού ήταν εξίσου ισχυρό και έπληξε την Ιαπωνική οικονομία και κοινωνία. Γι’ αυτό το λόγο, τον Σεπτέμβριο του 1989, ο Υπουργός Εξωτερικών της Ιαπωνία Ito Masayoshi και το επιτελείο του συναντήθηκαν με τον κινέζο ηγέτη Deng Xiaoping και μια ομάδα σημαντικών Κινέζων αξιωματικών. Τρεις μήνες αργότερα, ανανέωσαν τις μεταξύ τους πολιτιστικές ανταλλαγές. Ο αποκλεισμός είχε σταματήσει και είχε στραφεί σε άλλο άκρο με τις ιαπωνικές αρχές να επιτρέπουν στην κινεζική πρεσβεία να βασανίζει και να εκφοβίζει Κινέζους φοιτητές στην Ιαπωνία, οι οποίοι μάλιστα επέστρεφαν πολλές φορές υποχρεωτικά στην Κίνα. Τον Ιούλιο του 1990, η Ιαπωνία μονομερώς επέβαλε την ξένη βοήθεια και ως το τέλος του χρόνου υπέγραψε και την πενταετή συμφωνία με την Κίνα για ανταλλαγή πετρελαίου και άνθρακα.

Αυτά τα γεγονότα, αποδεικνύουν πως η προσωπική αδυναμία της Ιαπωνίας να σταθεί ανεξάρτητη και αυτόνομη οδήγησε στη θυσία των ανθρώπινων δικαιωμάτων στο βωμό του κέρδους. Από την άλλη, η Αμερική διατήρησε τις κυρώσεις που είχαν επιβληθεί ως το 1994. Το πρόβλημα ήταν πως η ανάγκη για αντίποινα προς την Κίνα για ο, τι έγινε χρόνια πριν δεν ήταν πλέον επιτακτική και ταυτόχρονα υπήρχε οικονομικό και πολιτικό κόστος για τις ΗΠΑ. Παρόλα αυτά, ήταν ένα πρωτοφανές γεγονός με τεράστια συμβολική σπουδαιότητα.

Ωστόσο, οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν αφορούσαν μόνο τις διμερείς σχέσεις , ενώ στα Ηνωμένα Έθνη δεν έθεσαν το ζήτημα σε ισχυρό ψήφισμα μέχρι την αρχή της δεκαετίας του ‘90. Η Κίνα ποτέ δεν αναγνώρισε πλήρως τις κακοποιήσεις, τη στιγμή που η ίδια τις χαρακτηρίζει με ευγένεια ως «τα γεγονότα της 4ης Ιουνίου». Παρόλα αυτά, η διεθνής κοινότητα την υποχρέωσε να αποδεχθεί την σπουδαιότητα της τήρησης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και να τα θεσπίσει επίσημα. Πρέπει να λεχθεί ότι η Κίνα αναγκάσθηκε να αποδεχθεί τα Θεμελιώδη Δικαιώματα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες τα υπερασπίστηκαν σθεναρά και αυτοβούλως.

Η εξήγηση για αυτό βρίσκεται σε μερικές από τις βασικές θεωρίες πολιτικής και την σχέση αυτών με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Ο φιλελευθερισμός, ο οποίος έχει εισχωρήσει ενεργά στον αμερικανικό και ευρωπαϊκό τρόπο πολιτικής σκέψης και θεωρείται πως γέννησε την ιδέα των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, πιστεύει πως είναι μέσο παραγωγής ισότητας, αυτονομίας και αξιοπρέπειας για όλους καθολικά τους ανθρώπους. Αντίθετα, οι ρεαλιστές πιστεύουν πως τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι – και πρέπει να είναι – μέσο έκφρασης των εθνικών συμφερόντων, τα οποία φαντάζουν σαφώς ανώτερα. Ένα βήμα παραπέρα προχωρά ο Κοινωνικός Κονστρουκτιβισμός, ο οποίος τονίζει πως οι άνθρωποι, τα κράτη και οι κοινωνίες, όχι απλά πρέπει να σέβονται τα δικαιώματα, αλλά και να παλεύουν γι΄ αυτά. Ως πρακτική, και όχι απλά ως αξίες.

Ολοκληρώνοντας, αξίζει να σημειωθεί ότι η τήρηση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ή αντίστοιχα η ευαισθητοποίηση πάνω σε αυτά εξαρτάται από δυο βασικούς παράγοντες. Ο πρώτος είναι οι διμερείς σχέσεις – εξαρτήσεις και ο δεύτερος η πολιτική θεωρία στην οποία βασίζεται το εκάστοτε καθεστώς και όσα αυτή επιβάλει. Πόσο, όμως, προοδευτικές και δίκαιες πρέπει να θεωρούμε τις σύγχρονες κοινωνίες, όταν η τήρηση βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων δεν είναι ακόμα δεδομένη και μάλιστα υπάγεται σε πολιτικοκοινωνικές συμβάσεις, συγκυρίες και σκοπιμότητες;

 

Της Θεοδώρας Βουνίδη

 

Βιβλιογραφία:

Ανθρώπινα δικαιώματα, Jack Donnely

Η ανθρωπιστική επέμβαση στη παγκόσμια πολιτική, Alex Bellamy, Nicholas Wheeler

http://www.e-daily.gr/themata/109132/san-shmera-h-sfagh-twn-foithtwn-sthn-plateia-tien-an-men-pics-video

http://www.google.gr/amp/s/amp.cnn.gr/focus/story/132830/tankman2018-29-xronia-meta-oi-kinezoi-timoyn-ton-irwa-tis-plateias-tienanmen

Advertisements