Μη κυβερνητικές οργανώσεις και Ηνωμένα Έθνη

Scroll down to content

Excuse me, but [NGOs] have been talking about sustainable development for at least ten years.

-Fulgencio S. Factoran Jr’

Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (συχνά αποκαλούνται ΜΚΟ χάριν συντομίας) διατηρούν μια συνεχώς αυξανόμενη επιρροή στη διεθνή πολιτική κι ως εκ τούτου, έχουν ανελιχθεί σε έναν παράγοντα με κομβικό ρόλο στην διαμόρφωση της. Γενικά, θα ήταν εύλογο να ισχυριστεί κανείς ότι τα έθνη-κράτη, ως κεντρικοί πυλώνες του διεθνούς συστήματος, έχουν αναπτύξει (κατά κανόνα) μία ιδιαίτερη σχέση αλληλεγγύης με τις ΜΚΟ, ειδικά με εκείνες που δρουν εντός των συνόρων τους. Τα κράτη αποδέχονται τη δράση των ΜΚΟ στη γεωγραφική επικράτεια τους, και τις διάφορες συνέπειες που η δράση αυτή μπορεί να έχει, αρκεί εκείνες να μην επεμβαίνουν στη χάραξη της εσωτερικής τους πολιτικής, κατά τρόπο που τους στερεί την αυτονόητη κυριαρχία τους. Στην διενέργεια της ομαλής αλληλεπίδρασης μεταξύ κρατών και ΜΚΟ κατά τις τελευταίες κρίσιμες δεκαετίες συμβάλλει αποφασιστικά ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ).

Ο ΟΗΕ εισήλθε στο «παιχνίδι» των ΜΚΟ το 1950 με ένα ψήφισμα που εξέδωσε, στο οποίο κατοχυρώνει τα κριτήρια που πρέπει να πληροί μία οργάνωση, προκειμένου να την αναγνωρίσει ως ΜΚΟ. Τα έξι βασικά κριτήρια που απαιτούνται από μία οργάνωση που ζητά αναγνώριση από τα Ηνωμένα Έθνη ως ΜΚΟ, είναι τα εξής: η οργάνωση οφείλει να υποστηρίζει τους στόχους και το έργο του ΟΗΕ και για να το κάνει αυτό, οφείλει να μην είναι κερδοσκοπικός οργανισμός και να μην χρησιμοποιεί η ίδια, ή να υποστηρίζει με οποιονδήποτε τρόπο τη χρήση βίας σε οποιοδήποτε μικροεπίπεδο της κοινωνίας. Οφείλει επίσης, όπως αναφέρεται και παραπάνω, να μην επεμβαίνει στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών, ενώ ταυτόχρονα υποχρεούται να διατηρεί αναγνωρίσιμη έδρα και στελέχη, ώστε να υπάρχει δυνατότητα να κληθεί να λογοδοτήσει σε περίπτωση που βλάψει κατά οποιονδήποτε τρόπο κάποιο φυσικό ή νομικό πρόσωπο. Τέλος, μια οργάνωση η οποία επιθυμεί να φέρει τον τίτλο της «διεθνούς ΜΚΟ», δεν πρέπει να έχει συσταθεί για κανέναν λόγο με διακυβερνητική συμφωνία, καθώς κάτι τέτοιο θα υποδείκνυε την εξάρτησή της από δύο ή περισσότερα συγκεκριμένα κράτη, κι έτσι θα καραδοκούσε διαρκώς ο κίνδυνος αυτή η μη κυβερνητική οργάνωση να λειτουργεί μεροληπτικά υπέρ των εμπλεκομένων στη συμφωνία κυβερνήσεων. Στο παρακάτω απόσπασμα παρατίθεται και το επίσημο πρότυπο που προβάλλουν τα Ηνωμένα Έθνη σχετικά με το πώς οργανώνεται και ποιους σκοπούς έχει μια ΜΚΟ.

Τι εννοούμε με τον όρο ΜΚΟ;  

Μια Μη Κυβερνητική Οργάνωση (ΜΚΟ) είναι μια μη κερδοσκοπική, εθελοντική ομάδα πολιτών, που δραστηριοποιείται σε τοπικό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο υπέρ του κοινού καλού. Δημιουργούνται από ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα και σαφείς στόχους. Προσφέρουν πλήθος ανθρωπιστικών υπηρεσιών, μεταφέρουν τις ανησυχίες των πολιτών στις κυβερνήσεις, παρακολουθούν την εφαρμογή των πολιτικών και των προγραμμάτων και ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των κοινωνικών φορέων. Κάνουν αναλύσεις, παρέχουν ειδική πληροφόρηση, λειτουργούν ως μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης και συνδράμουν στον έλεγχο και την εφαρμογή διεθνών συμφωνιών. Ορισμένες MKO εξειδικεύονται σε θέματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον ή η υγεία. Η σχέση τους με τα γραφεία και τις υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών εξαρτάται από τη γεωγραφική τους θέση και το είδος της δραστηριότητας τους.

Στο ίδιο ψήφισμα του 1950 σχετικά με τις ΜΚΟ καθοριστική υπήρξε η πρωτοβουλία που ανέλαβε το ECOSOC. Το ECOSOC (Economic and Social Council) είναι ένα από τα πιο σημαντικά όργανα του ΟΗΕ, το οποίο διαθέτει κυρίως επικουρικές αρμοδιότητες επί του θεσμικού πλαισίου δράσης των Ηνωμένων Εθνών, ενώ παράλληλα διαδραματίζει τον ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ ΟΗΕ και ΜΚΟ. Το ECOSOC λοιπόν προχώρησε στην κατηγοριοποίηση των ΜΚΟ με γνώμονα τη συχνότητα και φυσικά, την ποιότητα της συνεργασίας τους με τα Ηνωμένα Έθνη. Έτσι προέκυψαν συνολικά τρεις κατηγορίες ένταξης των ΜΚΟ: κάποιες που ενδιαφέρονται για γενικά θέματα της διεθνής σκηνής, με αποτέλεσμα να τις αφορά το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών του ECOSOC, κάποιες που ,αντίθετα με τις πρώτες, ενδιαφέρονται για πολύ συγκεκριμένα θέματα, τα οποία κινούνται παράλληλα με ένα πολύ περιορισμένο εύρος των εργασιών του ΟΗΕ, και κάποιες που δεν εντάσσονται από τα Ηνωμένα Έθνη σε καμία από τις δύο παραπάνω κατηγορίες και απλώς παρέχουν περιστασιακά τη συμβολή τους στο ECOSOC, με τρόπο σχεδόν νομικά απροσδιόριστο.

Από το 1950 και στο εξής οι μη κυβερνητικές οργανώσεις και ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών διατηρούν μια στενή σχέση συνεργασίας και από κοινού έχουν εισάγει πολλές καινοτομίες στο διεθνές περιβάλλον, οι οποίες αποσκοπούν, σύμφωνα με τους εμπνευστές τους, στη διατήρηση της ειρήνης μεταξύ των εθνών-κρατών και τη βελτίωση του επιπέδου ζωής για τους ανθρώπους ανά την υφήλιο, ειδικά στον Τρίτο Κόσμο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ των ΜΚΟ και του ΟΗΕ είναι οι επιτυχίες που έγιναν αντιληπτές τις τελευταίες δεκαετίες στους τομείς της προστασίας του περιβάλλοντος και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος, καθοριστικής σημασίας ήτανε η Σύνοδος των Ηνωμένων Εθνών στο Λονδίνο το 1987. Η Σύνοδος αυτή έμεινε γνωστή στην ιστορία ως η Σύνοδος Brundtlnad (λόγω της Gro Harlem Brundtland, της Νορβηγίδας πολιτικού που ηγήθηκε της Συνόδου) ή αλλιώς Σύνοδος για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι πολλά κράτη-μέλη του ΟΗΕ, των οποίων οι εκπρόσωποι θα παρίσταντο στην Σύνοδο Brundtland, αρνήθηκαν να επιτρέψουν στις ενδιαφερόμενες ΜΚΟ να παραστούν στην Σύνοδο, ακόμα και αν διαδραμάτιζαν έναν καθαρά συμβουλευτικό ρόλο. Τελικά, οι αντιρρήσεις τους επισκιάστηκαν από τον αγωνιστικό ζήλο των ΜΚΟ που ζητούσαν δικαίωση και την ιδιαίτερη βοήθεια που τους παρείχε η Γενική Γραμματέας Maurice Strong. Απόρροια της εν λόγω Συνόδου ήταν η Έκθεση Brundtland ως απάντηση στις ανησυχίες των μαζών σχετικά με τις ακραίες περιβαλλοντικές αλλαγές (π.χ. όξινη βροχή), που είχαν αρχίσει να κάνουν αισθητή την παρουσία τους στα διεθνή μέσα μαζικής ενημέρωσης, προκαλώντας αναστάτωση στο ευρύ κοινό. Οι ανησυχίες αυτές είχαν εκδηλωθεί σε διάφορες χώρες κυρίως της Κεντρικής Ευρώπης μέσω της δυναμικής παρέμβασης των τοπικών αλλά και διεθνικών ΜΚΟ και δημιούργησαν την ανάγκη μιας διάσκεψης των κρατών, προκειμένου εκείνα να διαμορφώσουν μια ενιαία γραμμή απέναντι στα κοινά τους περιβαλλοντικά προβλήματα, των οποίων η επίλυση απαιτούσε ρητά τη συλλογική τους δράση. Με την Έκθεση Brundtland λοιπόν προτάθηκαν κάποια μέτρα που θα καθησύχαζαν τον κόσμο. Τα μέτρα αυτά εισήγαγαν μάλιστα για πρώτη φορά με επίσημο τρόπο την έννοια της αειφόρου ανάπτυξης (ταύτιση των στόχων της ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος) και εκκίνησαν ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της χάραξης αναπτυξιακής πολιτικής εκ μέρους των κρατών.

Όσον αφορά στην προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, η συμβολή των εθνικών και διεθνικών ΜΚΟ υπήρξε μεγαλύτερη, πιο συγκροτημένη και πιο εξειδικευμένη από ποτέ. Μεταξύ των ΜΚΟ που επικεντρώνουν την προσοχή τους στον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων ξεχωρίζει έως και σήμερα η Διεθνής Αμνηστία, η οποία ιδρύθηκε το 1961 με έδρα της το Λονδίνο. Η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της συγκεκριμένης ΜΚΟ σε όλο τον κόσμο, από την ίδρυση της μέχρι και σήμερα, υπήρξε ασύλληπτα ραγδαία. Σήμερα πλέον η Διεθνής Αμνηστία (Amnesty International) διαθέτει γραφεία και διεξάγει ανθρωπιστικές εκδηλώσεις σε περίπου 156 χώρες και περιοχές και μετρά πάνω από επτά εκατομμύρια ενεργά μέλη. Η δράση της περιλαμβάνει τόσο τις άμεσες καταγγελίες μεμονωμένων περιστατικών καταπάτησης των ανθρώπινων δικαιωμάτων στα αρμόδια όργανα του ΟΗΕ, όσο και την προσπάθεια περιορισμού τέτοιων περιστατικών εν γένει. Τον δεύτερο αυτό γενικότερο στόχο της τον πετυχαίνει συνήθως με το να ασκεί πιέσεις στις κυβερνήσεις χωρών, όπου η αδιαφορία για τα ανθρώπινα δικαιώματα φτάνει κατά διαστήματα σε επικίνδυνα ύψη. Τον πετυχαίνει επίσης με το να διοργανώνει επιμορφωτικές εκδηλώσεις, τις λεγόμενες Amnesty International Educational Campaigns (AIEC), με τις οποίες προσπαθεί να αναπτύξει στους παρευρισκόμενους, κυρίως στους νέους, ένα αίσθημα ενεργού αλληλοσεβασμού, στα πλαίσια της αποδοχής της πολυπολιτισμικότητας και της ισότητας των φύλων.

Τα παραπάνω είναι κάποια παραδείγματα δράσης μη κυβερνητικών οργανώσεων, που έχουν αφήσει το στίγμα τους στον κόσμο με την επίμονη και συντονισμένη δράση τους. Υπάρχουν ωστόσο και κάποια προβλήματα που προκύπτουν αυτόματα όταν αυξάνεται η επιρροή των ΜΚΟ στα διεθνή δρώμενα. Ως επίλογο, ας εστιάσουμε την προσοχή μας σε ένα πολύ βασικό εξ’ αυτών που απασχολεί τελευταία σε μεγάλο βαθμό τον μικρόκοσμο των ΜΚΟ: το πρόβλημα αυτό έχει να κάνει με το ζήτημα της αντιπροσώπευσης. Οι ΜΚΟ έχουν ακολουθήσει στο εσωτερικό του ΟΗΕ, ίσως επηρεασμένες από το πρότυπο πολιτικής που αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ τις τελευταίες δεκαετίες, ένα πρότυπο συνεργασίας βασισμένο στο λόμπινγκ. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι πολλές ΜΚΟ που δεν διαθέτουν υψηλό κύρος τη δεδομένη χρονική στιγμή που επιθυμούν να λάβουν μέρος σε μία Σύνοδο και να ακουστούν με αξιώσεις, συχνά δεν το καταφέρνουν. Αντίθετα, ΜΚΟ υψηλού κύρους που μετρούν χιλιάδες μέλη σε όλο τον κόσμο, σπάνια φαίνονται να αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα, καθώς ο ΟΗΕ τις εντάσσει, χωρίς πολλές γραφειοκρατικές διαδικασίες, συνήθως στην πρώτη κατηγορία από αυτές που αναφέρθηκαν πιο πάνω, παρέχοντας τους τη δυνατότητα να εκφράζουν τη γνώμη τους για πληθώρα θεμάτων του οργανισμού. Δεν είναι λίγες οι φορές που έχουν ακουστεί στο παρελθόν παράπονα από μικρές ολιγομελείς ΜΚΟ σχετικά με την μεροληπτική αντιμετώπιση τους από τα Ηνωμένα Έθνη, με αφορμές εντελώς παράλογες, βασισμένες σε κλειστές νομικές διαδικασίες. Και ασφαλώς θα υπάρξουν και άλλες τέτοιες περιπτώσεις όσο ο ΟΗΕ δεν προχωρά σε μεταρρύθμιση των όρων που πρέπει να πληρούν οι ΜΚΟ, ώστε να έχουν δικαίωμα λόγου για το εκάστοτε ζήτημα που τις «καίει».

 

Του Δημήτρη Μεριβάνη

 

Βιβλιογραφία:

John Baylis, Steve Smith, Patricia Owens (2013), Η παγκοσμιοποίηση της διεθνούς πολιτικής, εκδόσεις Επίκεντρο.

Vera Kleinerdonst (2013), NGO political influence on international summits, Univeristeit Utrecht.

http://www.exteriores.gob.es/Portal/es/PoliticaExteriorCooperacion/Desarrollosostenible/Documents/Informe%20Brundtland%20(En%20ingl%C3%A9s).pdf

https://www.amnesty.org/en/

https://www.globalpolicy.org/ngos/ngos-and-the-un/31838.html

https://www.unric.org/el/index.php?option=com_content&view=article&id=45&Itemid=10

 

Advertisements