Είδη χρηματοοικονομικών κινδύνων

Scroll down to content

   

Η ορθή γνώση και επεξεργασία του χρηματοοικονομικού ρίσκου κρίνεται απαραίτητη στις μέρες μας, σε έναν κόσμο όπου οι χρηματοπιστωτικές τάσεις μεταβάλλονται με εξαιρετικά γρήγορο ρυθμό και σύγχρονα παραδείγματα όπως αυτό της παγκόσμιας κρίσης του 2008 δεν αφήνουν περιθώρια μη γνώσης του κινδύνου στα χρηματοοικονομικά προϊόντα.

Τα γεγονότα του 2008 ανέδειξαν με καθαρότητα τις αδυναμίες των επενδυτικών τραπεζών των οποίων τα επιχειρηματικά σχέδια βασίζονταν σε υπερβολικό βαθμό στην αδιάκοπη πρόσβασή τους σε ασφαλείς χρηματοδοτούμενες αγορές. Αυτή η εξάρτηση αντανακλούσε σε μια μη ρεαλιστική αξιολόγηση των κινδύνων ρευστότητας και μια ανικανότητα στην πρόβλεψη της δραματικής μείωσης στη διαθεσιμότητα ασφαλών μέσων χρηματοδότησης για την υποστήριξη αυτών των στοιχείων ενεργητικού κάτω από συνθήκες έντονης πίεσης.

Πλέον αρκετά χρόνια μετά, έχουν σημειωθεί βελτιώσεις στην αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων, ωστόσο, οι  περαιτέρω αλλαγές στη διαχείριση των κινδύνων οφείλουν να είναι προτεραιότητα για τις εταιρίες που δραστηριοποιούνται στο χρηματοοικονομικό τομέα.

1.1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ (MARKET RISK)

Συστηματικός κίνδυνος αποτελεί η πιθανότητα στην οποία ένας επενδυτής βιώνει έντονες διακυμάνσεις στην απόδοση της ονομαστικής του θέσης, οι οποίες προκαλούνται από τη συνολική δραστηριότητα των χρηματαγορών στις οποίες εντάσσονται τα προϊόντα του. Ο κίνδυνος αγοράς τείνει να επηρεάζει το σύνολο της αγοράς ταυτοχρόνως.  

Ένα βασικό γνώρισμα του συστημικού κινδύνου ( ή κινδύνου αγοράς) είναι ότι δεν μπορεί να εξαλειφθεί μέσω ενός διαφοροποιημένου χαρτοφυλακίου, μπορεί ωστόσο να Oαντισταθμιστεί με ποικίλους τρόπους. Στη κατηγορία αυτή συγκαταλέγονται οι υφέσεις, πολιτικές αναταραχές, αλλαγές στα επιτόκια (κίνδυνος επιτοκίου), φυσικές καταστροφές και τρομοκρατικές επιθέσεις (φυσικός κίνδυνος).

Ένα καλό παράδειγμα που θα ενισχύσει στη κατανόηση του συστηματικού ρίσκου και το πώς αυτό επηρεάζει τις διακυμάνσεις της αγοράς είναι οι αναρτήσεις  του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Twitter και ο σημαντικός ρόλος που αυτές παίζουν στον καθορισμό των τιμών στις παγκόσμιες αγορές.

Σύμφωνα με τους Μισέλ Κρούι, Νταν Γκαλάι και Ρόμπερτ Μαρκ, υπάρχουν τέσσερα είδη συστηματικού κινδύνου:

  • Κίνδυνος Τιμής των Μετοχών 
  • Κίνδυνος Επιτοκίου
  • Συναλλαγματικός Κίνδυνος
  • Κίνδυνος Τιμής των Φυσικών Αγαθών 

1.1.1 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΙΜΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ (EQUITY PRICE RISK)

 

Ο συγκεκριμένος κίνδυνος σχετίζεται με τις αποδόσεις των τιμών των μετοχών μιας εταιρείας ή ενός γενικού δείκτη στο χρηματιστήριο. Συγκεκριμένα αναφέρεται στο κομμάτι της μεταβλητότητας της τιμής μιας μετοχής η οποία επηρεάζεται από χαρακτηριστικά άμεσα συναφή με την υποκείμενη εταιρία.

Ο κίνδυνος τιμής μιας μετοχής μπορεί να ελαχιστοποιηθεί μέσω διαφοροποίησης του χαρτοφυλακίου του επενδυτή. Ο επενδυτής μπορεί να έχει στη κατοχή του μετοχές διαφορετικών εταιρειών σε ποικίλες γεωγραφικές τοποθεσίες που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς τομείς.

 

1.1.2 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΠΙΤΟΚΙΟΥ (INTEREST RATE RISK)

 

Ως κίνδυνος επιτοκίου θεωρείται ο κίνδυνος που προκαλείται από τις αλλαγές στα επίπεδα των επιτοκίων. Ο κίνδυνος αυτός αφορά κυρίως χαρτοφυλάκια που περιέχουν τίτλους σταθερού εισοδήματος (Fixed Income Securities) αλλά μπορεί να επηρεάσει και άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα όπως μετοχές, αμοιβαία κεφάλαια (Mutual Funds) κ.α.   

Τα επιτόκια καθορίζονται από τις Κεντρικές Τράπεζες των χωρών, όπως το Federal Reserve στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στην Ευρωζώνη μέσω του European Interbank Offered Rate (Euribor). 

Πιο συγκεκριμένα, καθώς αυξάνονται τα επιτόκια, οι τιμές των ομολόγων μειώνονται και το αντίστροφο. Όταν υπάρχει αύξηση επιτοκίων, το κόστος ευκαιρίας αυξάνεται. Ο επενδυτής στρέφεται τότε σε εναλλακτικούς τρόπους επένδυσης.

 

1.1.2.1 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ

Ως κίνδυνος χρηματιστηριακών συναλλαγών εννοείται η τάση ορισμένων επενδυτών να αγνοούν την δραστηριότητα της εταιρείας στην οποία υπόκεινται οι μετοχές τις οποίες συναλλάσσονται και να στηρίζουν τις προβλέψεις τους αποκλειστικά σε μαθηματικά μοντέλα (quantitative analysis) καθώς και σε μη βάσιμους κανόνες συναλλαγών. Σε περιπτώσεις που τέτοιου είδους επενδυτές αυξάνουν τον όγκο των συναλλαγών τους σε μια χρηματιστηριακή συνεδρία δραματικά, παρατηρούνται μεγάλες διακυμάνσεις στη τιμή της μετοχής (Specific Risk) ή και ολόκληρου του γενικού δείκτη (General Market Risk). Τέτοιου είδους κίνδυνοι προβλέπονται σπανίως. 

1.1.2.2 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΧΑΣΜΑΤΟΣ (GAP RISK)

 

Ο κίνδυνος χάσματος περιγράφεται από έντονες διακυμάνσεις της τιμής μιας μετοχής χωρίς να μεσολαβήσει μεγάλος όγκος συναλλαγών. Συνήθως τέτοιου είδους κινήσεις μπορεί να προκληθούν από ανακοινώσεις σημαντικών ειδήσεων, οι οποίες προκαλούν στους επενδυτές ξαφνική αισιοδοξία ή απαισιοδοξία αντίστοιχα.

 

1.1.3 ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ

 

Ο συναλλαγματικός κίνδυνος προκαλείται από μη ορθά αντισταθμιζόμενες θέσεις σε συγκεκριμένα νομίσματα. Αυτό μπορεί να συμβεί ως συνέπεια συγκεκριμένων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Μεταβλητότητα στο ξένο συνάλλαγμα μπορεί να εξαφανίσει τις αποδόσεις από ακριβές διασυνοριακές επενδύσεις και ταυτοχρόνως να θέσει μια εταιρία σε ανταγωνιστικά μειονεκτική θέση σε σχέση με ξένους ανταγωνιστές της.

Οι κύριοι λόγοι εμφάνισης αυτού του κινδύνου είναι ατελείς συσχετισμοί στις κινήσεις των τιμών των νομισμάτων καθώς και διακυμάνσεις στα επίπεδα των επιτοκίων. Αν και ο κίνδυνος επιτοκίου είναι ξεχωριστός απο το συναλλαγματικό κίνδυνο, η γνώση της συμπεριφοράς εγχώριων και διεθνών επιτοκίων  κρίνεται απαραίτητη για τη διαχείριση αυτού του κινδύνου.

 

1.1.4 ΡΙΣΚΟ ΤΙΜΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

 

Ως φυσικό αγαθό εννοείται ένα βασικό εμπορικό αγαθό το οποίο είναι αδιαχώριστο από άλλα αγαθά του ίδιου τύπου, όπως ο χρυσός, η ζάχαρη και η υπολογιστική δύναμη. 

Ο κίνδυνος τιμής αυτών των αγαθών διαφέρει από τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα (κίνδυνος επιτοκίου και συναλλαγματικός κίνδυνος) καθώς επηρεάζεται από διαφορετικούς παράγοντες, οι οποίοι περιλαμβάνουν κόστη μεταφοράς και αποθήκευσης, τη τεχνολογία που περιβάλλει την παραγωγή τους, πολιτικούς παράγοντες αλλά και φυσικούς κινδύνους (π.χ. καιρός). Επίσης τα φυσικά αγαθά διαφέρουν μεταξύ τους και όσον αφορά το ρυθμό με τον οποίο χάνουν την αξία τους. Ο χρυσός και άλλα μέταλλα για παράδειγμα διατηρούν την αξία τους σε μεγάλο βαθμό, σε αντίθεση με τα αγροτικά προϊόντα τα οποία έχουν πολύ μικρότερη διάρκεια ζωής, πράγμα που επηρεάζει και τη τιμή τους αντίστοιχα. 

Ο κίνδυνος αυτός είναι ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς πολλά από αυτά τα αγαθά χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη για τη κατασκευή άλλων προϊόντων και έτσι μια απότομη μεταβολή στη τιμή (άρα και τη προσφορά) ενός αγαθού μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα έντονες κινήσεις στις διεθνείς αγορές.

1.2 ΠΙΣΤΩΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ

 

1.2.1 Ως πιστωτικός κίνδυνος στο χρηματοπιστωτικό ή καταναλωτικό τραπεζικό τομέα θεωρείται η πιθανότητα απώλειας κεφαλαίων ως αποτέλεσμα της μη εκπλήρωσης των υποχρεώσεων ενός ή περισσοτέρων δανειοληπτών (από τη μεριά του δανειστή). Σε μια τέτοια περίπτωση, το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα βιώνει μια απρόβλεπτη διακοπή των χρηματοροών του αλλά και αυξημένα έξοδα σύλλεξης, τα οποία μπορεί με τη σειρά τους να οδηγήσουν μια τράπεζα σε αποτυχία εκπλήρωσης των δικών της υποχρεώσεων, κάνοντας αναγκαία την επανεξέταση του συνόλου της επενδυτικής της συμπεριφοράς.

1.2.2  Στον χρηματοοικονομικό ή επενδυτικό τραπεζικό τομέα, ο πιστωτικός κίνδυνος αναφέρεται στην αλλαγή της πιστωτικής ποιότητας ενός προϊόντος, για παράδειγμα λόγω υποβάθμισης του από έναν οίκο αξιολόγησης (Moody’s, Standard and Poor’s κλπ.) η οποία επηρεάζει τη τιμή ενός τίτλου ή ενός ολόκληρου χαρτοφυλακίου. Σε σπάνιες περιπτώσεις, ένα προϊόν μπορεί επίσης να οδηγηθεί σε στάση πληρωμών (defaults).

1.3 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ

 

Ο λειτουργικός κίνδυνος αναφέρεται στη πιθανότητα απωλειών που προκαλούνται από ανεπαρκή συστήματα, μη ορθή διαχείριση μιας εταιρείας, εξαπάτηση ή ανθρώπινο σφάλμα. 

1.3.1 Για την επιχείρηση

Μια επιχείρηση πρέπει πάντα να προσπαθεί να μειώσει την έκθεσή της σε λειτουργικούς κινδύνους, καθώς η εξοικονόμηση που πετυχαίνει απο την αγνόηση των κινδύνων είναι πολύ μικρότερη από τις πιθανές απώλειες. Τρόποι μείωσης της έκθεσης περιλαμβάνουν σωστή διαχείριση και συντήρηση του εξοπλισμού και των συστημάτων αλλά και αναβάθμιση αυτών, σωστή εκπαίδευση προσωπικού για την αποφυγή ανθρώπινου λάθους, προσοχή στην πρόσληψη και επίβλεψη του προσωπικού για να μειωθεί η έκθεση σε πιθανές παράνομες δραστηριότητες και συνεχής έλεγχος για τη διατήρηση της νομιμότητας στη λειτουργία της εταιρείας.

1.3.2 Για τον επενδυτή

Για τον επενδυτή, ο κίνδυνος εμφανίζεται ως η πιθανότητα του να μειωθεί δραστικά η τιμή μιας μετοχής την οποία κατέχει εξαιτίας της εμφάνισης κάποιου λειτουργικού προβλήματος της εταιρείας στην οποία υπόκειται η μετοχή. Για να μειώσει την έκθεση του, ο επενδυτής πρέπει στην ανάλυση του να συμπεριλάβει και την ποιότητα της διαχείρισης του λειτουργικού κινδύνου μιας εταιρίας.

 

1.4 ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ, ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ

Ο ρυθμιστικός κίνδυνος αναφέρεται στη πιθανότητα αλλαγής του νομικού/ρυθμιστικού πλαισίου που αφορά ένα χρηματοοικονομικό προϊόν, μια εταιρία, ένα κλάδο ή μια αγορά. Για παράδειγμα, όταν το καλοκαίρι του 1997 η βρετανική κυβέρνηση άλλαξε τον φορολογικό κώδικα για να αφαιρέσει ένα συγκεκριμένο φορολογικό πλεονέκτημα, μια μεγάλη επενδυτική τράπεζα υπέστη σημαντικές απώλειες ως αποτέλεσμα των ρυθμιστικών δράσεων της κυβέρνησης. Επίσης η παύση των λειτουργιών του αμερικανικού δημοσίου (government shutdown) του φθινοπώρου του 2008, επέφερε σημαντικές απώλειες στους γενικούς χρηματιστηριακούς δείκτες των ΗΠΑ.

        Ο νομικός κίνδυνος μπορεί να επηρεάσει έναν επενδυτή ή μια εταιρεία από το να πάρει μέρος σε μια επικίνδυνη συναλλαγή. Για παράδειγμα, στην αγορά των παραγώγων (derivatives), νομικός κίνδυνος μπορεί να υπάρξει στην περίπτωση που μια εταιρεία ή ένας επενδυτής υποστεί σημαντικές απώλειες σε μια συναλλαγή και αποφασίσει να μηνύσει την εταιρεία πάροχο του χρηματοοικονομικού προϊόντος, έτσι ώστε να αποφευχθεί η εκπλήρωση των υποχρεώσεων του/της. Επιπλέον, ο νομικός κίνδυνος εμφανίζεται όταν οι όροι ενός συμβολαίου δεν έχουν ισχύ λόγω λανθασμένης διατύπωσης.

 

 

1.5 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ

 

Ο επιχειρηματικός κίνδυνος αφορά ό,τι έχει να κάνει με τη συνολική λειτουργία μιας επιχείρησης.Πιο συγκεκριμένα, ως επιχειρηματικός κίνδυνος θεωρείται οτιδήποτε μπορεί να έχει επίδραση στα τελικά συνολικά κέρδη μιας επιχείρησης. Αυτό περιλαμβάνει τόσο μικροοικονομικούς παράγοντες (αλλαγές στη προσφορά και τη ζήτηση, το κόστος ανά μονάδα παραγωγής κ.α.) όσο και μακροοικονομικούς (τη γενική κατάσταση της οικονομίας) αλλά και αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο (βλ. 1.4).

 

1.6 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ

 

Στρατηγικός κίνδυνος θεωρείται η πιθανότητα απώλειας κεφαλαίου από μία ανεπιτυχή επιχειρηματική δραστηριότητα ή επένδυση. Ο στρατηγικός κίνδυνος εμφανίζεται στη διαδικασία του επιχειρηματικού σχεδίου, την εκτέλεση αυτού του σχεδίου, την ατυχή διάθεση πόρων σε ένα σχέδιο ή την κακή διαχείριση απρόβλεπτων αλλαγών στο επιχειρηματικό περιβάλλον.

Σε περίπτωση που μια εταιρεία σφάλλει αρκετές φορές, η αξιοπιστία της πλήττεται. Ο επενδυτής πρέπει να λαμβάνει υπόψη του τη ποιότητα της διαχείρισης μιας εταιρείας αλλά και το κατά πόσο η εταιρία αυτή έχει κάνει στο παρελθόν στρατηγικά λάθη και τα διορθωτικά μέτρα που έλαβε για να αποτρέψει ίδια λάθη στο μέλλον.

 

1.7 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑΣ

 

Κίνδυνος αξιοπιστίας εμφανίζεται όταν πλήττεται το όνομα και η φήμη μιας εταιρείας με αποτέλεσμα να αποφεύγεται από πιθανούς επενδυτές. Μπορεί να προκληθεί:

  • Άμεσα, ως αποτέλεσμα των πράξεων της ίδιας της εταιρείας
  • Έμμεσα, ως αποτέλεσμα των πράξεων ενός εργαζομένου ή εργαζομένων
  • Λόγω της συσχέτισης με τρίτα άτομα ή εταιρείες (προμηθευτές, συνεργάτες κ.α.)

 

1.8 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ

 

Ο κίνδυνος ρευστότητας αποτελείται από τον κίνδυνο χρηματοδοτικής ρευστότητας και από τον κίνδυνο ρευστότητας δυναμικού, δύο σε γενικές γραμμές συγγενικοί όροι. 

1.8.1 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ

Ο κίνδυνος χρηματοδοτικής ρευστότητας σχετίζεται με την ικανότητα μιας εταιρείας να έχει στο ενεργητικό της τα απαραίτητα μετρητά (cash) για να εξυπηρετεί το χρέος της. Αυτός ο κίνδυνος μπορεί να διαχειριστεί μέσω της κατοχής κεφαλαίου σε ρευστή μορφή καθώς και ισοδύναμων με αυτά προϊόντα, επιπλέον μέσω του ορθού ορισμού πιστωτικών ορίων μιας εταιρίας και της επίβλεψης της αγοραστικής δύναμης (η αγοραστική δύναμη αναφέρεται στην ποσότητα κεφαλαίου που μπορεί να δανειστεί μια οντότητα κάτω από συνθήκες πίεσης στις αγορές)

 

1.8.2 ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

Ο κίνδυνος ρευστότητας δυναμικού (αποκαλείται και κίνδυνος ρευστότητας) είναι ο κίνδυνος της περίπτωσης στην οποία ένας οργανισμός δεν έχει τη δυνατότητα να εκτελέσει μία συναλλαγή σε μια συγκεκριμένη τιμή καθώς αυτή δεν ικανοποιεί το άλλο μέρος της συναλλαγής. Αν αυτή η συναλλαγή δεν ακυρωθεί (ή τουλαχιστον μετατεθεί σε επόμενη ημερομηνία, στην οποία η τιμη θα έχει πιθανόν μεταβληθεί), υπάρχει κίνδυνος για σημαντικές απώλειες για τον οργανισμό. Αυτός ο κίνδυνος είναι πολύ δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί. Ο κίνδυνος ρευστότητας δυναμικού μειώνει τις πιθανότητες διαχείρισης και αντιστάθμισης του συστηματικού ρίσκου όπως επίσης και την ικανότητα του οργανισμού να μειώσει τις επιπτώσεις απώλειας εσόδων μέσω ρευστοποίησης του δυναμικού της.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

  1. 2009, Risk Management Lessons from the Global Banking Crisis of 2008, Transmittal Letter to Mr. Mario Draghi, Senior Supervisors Group.

 

  1. 2006, The Essentials of Risk Management, Pages 27-28, 31-32, Michel Crouhy, Dan Galai, Robert Mark, McGraw-Hill Comp.

 

  1. 2003, Elements of Risk Management, Page 5, Peter F. Christoffersen, Academic Press.

 

  1. 2013, Get Rich Carefully, Author’s Note, Page xii, James J. Cramer 

Penguin 

  1. 2018, Διαχείριση Κινδύνων & Διαχείριση Χαρτοφυλακίου, Σελ. 35, 41, Πέτρος Κιόχος, Αναστάσιος Παναγόπουλος, Παντελής Κυρμιζόγλου, Εκδ. Ελένη Κιόχου

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΈΣ ΠΗΓΕΣ

 

  1. https://www.investopedia.com/terms/m/marketrisk.asp
  2. https://www.investopedia.com/terms/p/pricerisk.asp
  3. https://eu.usatoday.com/story/money/markets/2016/06/24/brexit-bombshell-torpedoes-global-markets/86323890/
  4. https://www.investopedia.com/terms/c/commodity.asp
  5. https://www.investopedia.com/terms/c/creditrisk.asp
  6. https://corporatefinanceinstitute.com/resources/knowledge/finance/credit-risk/
  7. https://www.investopedia.com/terms/r/regulatory_risk.asp
  8. http://www.businessdictionary.com/definition/strategic-risk.html
Αρέσει σε %d bloggers: